محصولات غله‌اى و به دنبال آن رخنمون قحطى بود : و علت اصلى آن فقدان نزولات آسمانى در ماه‌هاى زمستان بود كه بار سنگينى بر گرده جمعيت روستايى تحميل مىكرد . نتايج دوره‌اى از قحط و غلا نه فقط بر روستاييان يكجانشين ، بلكه بر رمه‌بانان و گله‌داران چادرنشين نيز سوء تأثير داشت ؛ اغلب پنج سال و يا بيشتر طول مىكشيد تا گله آسيب‌ديده از قحطى و خشكسالى و فقدان مراتع ، بهبود و ترميم يابد . در كناره‌ها و حواشى كوير مركزى ايران منازعات روزمره بر سر آب دست‌به‌دست منازعه با بادهاى ماسه‌اى مىداد كه از هزاران سال پيش اسكانهاى موجود در آن را زير شن و ماسه مدفون مىساخت . براى حفاظت از مزارع و باغات ديوارهايى برپا شده بود و پيشرفت كوير پيوسته خشك شدن چاههاى اصلى و تخريب سيستمهاى آبرسانى را در پى داشت و يا هميشه آنها را در معرض تهديد قرار مىداد . ايران يكى از زلزله‌خيزترين مناطق جهان است ؛ در نتيجه ، زلزله‌هاى خانمان‌براندازى به طور مكرر رخ داده است . در اين مواقع بيشترين آسيب را روستاييانى مىديدند كه در كلبه‌ها و خانه‌هاى سنتى زندگى مىكردند ؛ ليكن در اين نوع مواقع كمتر كسى مىتوانست جان سالم بدر ببرد . فقدان آب و بهداشت ، امراض و بيماريهاى مسرى را تشديد مىكرد و زندگى افراد را به خطر مىانداخت . اصولا شهرها در برابر بيماريهاى مسرى آسيب‌پذيرتر بودند ، چون شرايط زندگى اجتماعى در مراكز بسيار متراكم اين نوع بيماريها را تشديد مىكرد : به گزارش عبد الرزاق سمرقندى ، بيمارى مسرى طاعون هرات در سال 838 / 1435 نمونه‌اى از اينها برشمرده مىشد . در اين نوع مواقع جمعيت آسيب‌خورده در قرنطينه قرار مىگرفتند تا از بروز بيمارى در شهرهاى ديگر جلوگيرى شود . با اين همه بيماريهايى چون و با ، حصبه ، اسهال خونى و مالاريا در نواحى روستايى بخصوص در گيلان ، خوزستان و مناطق ساحلى خليج فارس هميشه شايع بود ؛ سياحان اروپايى بىدليل ، از اين بيماريها وحشت نداشتند ؛ اين بيماريها براى جمعيت روستايى در هر سنى خطرناك بود . 2 - نهادها و اشكال گوناگون زميندارى امكان ارائه تعريف ساده‌اى از همه اشكال زميندارى در دوره مورد بحث دشوار است . در يك كفه ترازو مالكيت خصوصى قرار داشت و در كفه ديگرش تيولها و امتيازات و اراضى اجاره‌اى ؛ و در بين اينها هم تيولهايى وجود داشت كه تا حدودى يادآور « فيف » اروپايى بود و به‌همين خاطر در