دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )

184

تاريخ ايران ( دوره تيموريان ) ( فارسي )

آيا اوزون حسن حاكم آق قويونلوها براى مدت كوتاهى از مرگ تحت الحمايه خود - اسحاق - وازده شد و يا از باب عالى واهمه پيدا كرد ؟ بديگر سخن آيا تصميم به گسترش متصرفاتش در شرق گرفت ؟ به هرحال وقتى كه سلطان محمد پيراحمد را بار ديگر ابقا كرد ، او درصدد دخالت و تلافى برنيامد تا اينكه مدتها بعد از آن پيراحمد را از آنجا راند و قرامان را ضميمه متصرفات و قلمرو حكومتى خود كرد . اگر در چشم محققان معاصر ، اعمال اوزون حسن بسيار ستيزه‌جويانه به نظر مىرسد ، اثرگذارى او در آن روزگار در استانبول ، از نوع خويشتن‌دارانه و معتدل بوده و آمادگى زيادى براى سازش داشته است . پيام جهانشاه به سلطان عثمانى براى كسب حمايت وى در زمان لشكركشى عليه آق قويونلوها - به بهانه اينكه باب عالى دليلى براى جنگ با اوزون حسن ندارد - رد شد . فقط مىتوان تصور كرد كه لشكركشى در شرق با نقشه‌هاى سلطان همخوانى نداشته است . بىترديد سلطان عثمانى به اين نتيجه و باور رسيده كه در صورت برپايى بحران ، حاكم آمد ( اوزون حسن ) مشكلى بزرگتر از قدرتهاى ديگر سرزمين آناتولى ايجاد نخواهد كرد و لذا اگر اوزون حسن با پيروزى بر جهانشاه و ابو سعيد به قدرت فائقه‌اى در خاور نزديك تبديل شود ، مىتواند با او همان كند كه با طرابوزانيها و قرامانها كرد ؛ و همين محاسبه مهلك و ويرانگرانه‌اى بود . ولى استانبول نمىتوانست حاكمى را كه منابع مركب شرق آناتولى ، بين النهرين ، آذربايجان و ايران را در اختيار داشت ، ناديده انگارد . به علاوه متحد غربى او كه تأثيراتش به تدريج محسوس مىشد در اين زمان در حال و هواى متفاوتى ظاهر شد . دست سلطان با يك چنين دشمنى در كنار گوشش - و با توجه به جاه‌طلبىهاى دور و درازش در غرب و شمال غرب - بسته بود ، چون اگر او مرزهاى شرقىاش را خالى رها مىكرد بايد خطر حمله غافلگير كننده‌اى را انتظار مىداشت . اوزون حسن در بهره‌گيرى از تحول اوضاع لحظه‌اى درنگ نكرد . نكته گفتنى اينكه او پيش از همه از قرامانها شروع كرد و براى نخستين بار به نقشه‌هايى روى آورد كه سلطان در سال 1469 م . بر سر راهشان مانع ايجاد كرده بود . چنين مىنمايد كه او پيشتر در سال 875 / 1471 لشكرى را عليه قرامانها راه انداخته ولى نتيجه و حاصلى نگرفته بود . سال بعد نيروى مجهزى را به ظاهر عليه ذوالقدرها در ابولستان ، ولى در واقع عليه قرامانها گسيل داشت . اوزون حسن براى انحراف سلطان و جاسوسان او در آناتولى ، به طور همزمان هيأتى را نيز به استانبول فرستاد و از سلطان به دليل تبعيد قرامانها از قونيه عذرخواهى كرد و در ضمن در تمام اين مدت با سپاهيان تركمان در سرزمين‌شان راه سپرد . در ماه اوت ، سپاهيان تركمان توقات را غارت كردند و از طريق سيواس به قيصريه و قرامان فشار وارد آوردند . البته هدف اصلى اوزون حسن ارتباط و تماس با متحدان غربى خود در