دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )

178

تاريخ ايران ( دوره تيموريان ) ( فارسي )

شرايط و مقتضيات مطلوب ، خصوصيات برجسته اوزون حسن بود كه در مقام يك فرمانده نظامى و نيز يك سياستمدار ايفاى نقش كرد . در اينجا پرسشى كه مطرح است اين است كه آيا فتح قسطنطنيه به وسيله سلطان محمد دوم در سال 857 / 1453 در نظر شاهان شرقى همانند ناظران غربى ، بعد و بعدها واقعه دوره‌سازى تاريخى بوده است يا نه ؟ شواهد چندى وجود دارد كه نشان مىدهد سلطان محمد دوم در فشار بر اوزون حسن موفقيتى حاصل نكرده است . در نظر اوزون حسن امپراتورى كامننى در طرابوزان ، حتى پس از سال 1453 م . يك ساختار سياسى محكوم به فنا نبود ، بلكه عامل قدرتى بود كه همسايگانش بايد حتى در حدوحجم محدودى روى آن حساب مىكردند . به‌هرحال اوزون حسن سنت خانوادگى خويش را ادامه داد ( پيشتر به اين سنت اشاره كرديم ) و در سال 863 / 1458 باكيراكاترينا Kyra ) ( Katerina دختر امپراتور كالويهانس ( Kalo Johannes ) ، شاهزاده خانمى كه كه اغلب در تاريخچه‌هاى اروپايى به « دسپينا خاتون » معروف است ، ازدواج كرد . اوزون حسن عقد نكاح ديگرى نيز بست - با شيخ جنيد سركرده جسور جامعه طريقت صفوى در اردبيل ( 64 - 851 / 60 - 1447 ) . پس از مشكلات ده ساله‌اى كه شيخ جنيد با جهانشاه داشت ، در اين زمان از سوى اوزون حسن حاكم جديد آق قويونلو به يك ديدار طولانى دعوت شد و در ضمن با خواهر او خديجه بگم عقد ازدواج بست . هنگامى كه همجهتى اوزون حسن را به طور كلى با دراويش به نظر بياوريم و بخصوص توجه خاصى كه نسبت به شيخ جنيد جوان داشته ، ملاحظات سياسى محكمى نيز به ميان كشيده مىشود كه عامل مهمى در اين ارتباط بوده است . اوزون حسن در سالهاى پس از كسب قدرت ، نه فقط با برادرش جهانگير و ساير مدعيان درگير جنگ شد ، بلكه براى بسط و گسترش دامنه متصرفات خويش و تحكيم قدرت خود دست به لشكركشيهاى متعددى زد . در ايامى كه اوزون حسن مهارت سياسى و جربزه نظامى از خود نشان داد و موفقيتهايى كسب كرد به فتوحات زير نايل آمد : فتح قلمرو حصن كيفا در ساحل دجله ( 866 / 1462 ) و قويولو حصار در ساحل رود كلكيت ( 863 / 1459 ) ، تسخير قلعه شابين قراحصار نخستين لشكركشى وى در گرجستان ( 1459 م . ، 3 - 1462 م . ) و يا اخراج ذوالقدرها از خالپوت ( 863 / 1465 - ذوالقدرها از قبايل تركمان بودند كه حكامشان از طريق وصلت با عثمانيان قدرتى به هم زده بودند و پايتخت‌شان در ابولستان بود ) . طبيعى بود كه اين موفقيتها سوءظن همسايگان مقتدر او يعنى عثمانيان در غرب ، قراقويونلوها و تيموريان در شرق و نيز مماليك مصر را در جنوب برانگيزد . با اينكه اوزون حسن درپى آن نبود كه به قلمرو نفوذى آنان تجاوز كند ، امّا در بعضى موارد به مناطق آنان حمله برد و درگيريهاى جدى را سبب شد . براى اوزون حسن مثل روز