كرد كه به كار تجارت مشغول بود و با دو غلام جوان هندى خود مسافرت مىكرد و نقل كرده بود كه جاده قندهار تا ديار بكر امن و امان است . با اعمال جريمه‌هاى سنگين و يا عمليات نظامى و پليسى در نواحى خطرناك ، راهزنان و قطاع الطريق را به شدت مجازات مىكردند و عناصر ناراحت و شكست خورده را در بين جمعيت تركمانان ، كردها و لرها سر جاى خود مىنشاندند . نه فقط ايران ، بلكه سرتاسر امپراتورى تيمور برخوردار از يك نظام كارآمد پستى بود . به غير از اينها كه از اقدامات غيرقابل چشمپوشى تيمور و حكام او بود ، منافع ديگر تيمور براى ايران چه بوده است ؟ از امور آبيارى در دشت مغان و نيز در خراسان اطلاعاتى در دست است كه تيمور يا در راه‌اندازىشان همت گماشت و يا اينكه آنها را نظم و نسق بخشيد « 1 » . گفته شده كه او علاقه و اشتياق زيادى به بازسازى و يا مرمت شهرها و روستاهايى كه در حين يورش او ويران شده بودند نشان مىداد ؛ در واقع ادعا شده كه تيمور طاقت ديدن قطعه زمين قابل كشتى را كه باير افتاده بود نداشت . در قلمرو حيات فرهنگى دوره تيمور بايد به اين نكته اشاره كرد كه شعر فارسى در اين زمان شكوفا شد ؛ گو اينكه از حمايت و تشويق مستقيم تيمور شواهد و مدارك نسبتا كمى در دست است . تاريخنگارى فارسى اين دوره تا حدود زيادى مرهون و وامدار است ؛ چون سفارش تحرير چندين اثر متمايز را صادر كرد « 2 » . در اينجا مىتوان از محققين ايرانى نام برد كه از حمايت او برخوردار بودند و آثار خود را فقط به زبان عربى كه زبان مسلط بود ، نوشتند . اين افراد عبارت بودند از : فقيه و نحوى معروف سعد الدين مسعود تفتازانى ( متوفى 791 / 1389 و يا شش سال بعد ) ؛ عارف و منطقى برجسته على بن محمد سيد شريف جرجانى ( متوفى 816 / 1413 ) و لغوى نام‌آور ابو طاهر بن يعقوب شيرازى فيروزآبادى ( متوفى 817 / 1414 ) . نبود يك نظام تشكيلاتى جا افتاده و هماهنگ در پيوند با گرايش اساسا تخريبى قدرت حاكمه كه بىدرنگ پس از مرگ تيمور ، در ميان تيموريان متوقف گرديد ، از فرايند تدريجى ترميم و بهبود ايران ، دستكم در مقطع پايانى زندگى تيمور چيزى نكاست . با وجود اين به محض اينكه خبر مرگ تيمور پخش شد اين عوامل هم براى تداوم وجودى امپراتورى و هم براى وحدت ايران خطرناك و مهلك مىنمود . امّا تا آنجا كه به بنيادهاى فرهنگى امپراتورى مربوط مىشد ، وضعيت كاملا فرق مىكرد . تيمور در چارچوب وسيع قلمرو و اقتدار خويش ، بار ديگر و براى آخرين‌بار ،

--> ( 1 ) - بارتولد ، K istorii orosheniya Turkestan ، ص 65 . ( 2 ) - نگاه كنيد به : PL ترجمه برگل ، جلد 2 ، صص 828 - 787 ؛ هينتس ، « Quellenstudie » ؛ ياكوبوفسكى ، « تيمور » صص 6 - 42 ؛ و رويمر ، شمس الحسن ، صص 14 - 1 .