گذرگاهها و يا طول رودخانه‌ها بنا بر نمونه كهن ايرانى آن ، « 190 » ديوارهاى طولانى بنا مىشد ، تا بدين‌وسيله از هجوم عناصر ناآرام ( مثلا در بخشهاى شمال شرقى سغد و نيز در بخارا و سمرقند ( در مقابل تركان ) ) جلوگيرى شود . اين بناهاى تدافعى از جانب سامانيان ، ديگر حفظ و مراقبت نشد و به تدريج خراب گرديد . شاهان اين سلسله معتقد بودند كه با تكيه به سياست فرهنگى مناسب و فعاليت هيأتها و سفيران به اينجا و آنجا « 191 » و به‌وسيله جلب تركان آسياى ميانه به اسلام و فرهنگ ايرانى ، خود را بهتر حفظ خواهند كرد ، اما تاوان اين سهل‌انگارى خود را با نابوديشان توسط قراختائيان پرداختند ( سال 390 ه / 1000 م ) . - در طبرستان در سال 224 ه / 839 م از تميشه تا داخل دريا به طول سه فرسنگ ديوار با خندق به منظور دفاع در برابر تركان كشيده شد . « 192 » خط دفاعى ديگرى در مقابل ديلميان زرتشتى ، حفاظت قزوين ، چالوس و ديگر نقاط طبرستان را برعهده داشت تا اينكه از جانب زيديه ويران شد . « 193 » ديوار به‌ويژه معروف « ديوار دربند » بود كه از دامنه شرقى قفقاز تا حوالى درياى خزر كشيده شده بود و به‌وسيله دروازه‌هاى بزرگى براى كاروانهاى تجارى قابل عبور بود . اين ديوار تا قرنها وجود داشت . همچنين در مرز كرمان در مقابل سيستان در حدود سال 433 ه / 1042 م چنين ديوارى با دروازه‌ها و خانه‌ها ( جايگاهها ) ى نگهبانى در فاصله هر 300 قدم ساخته شد ، به‌طورىكه آتشى كه بر فراز جايگاهها روشن مىكردند ، شبها از برجهاى مجاور ديده مىشد . براى اين جايگاهها ، ذخاير آب و حمام منظور شده بود و به‌وسيله برجهاى ديده‌بانى مخصوص نيز مراقبت مىشدند . « 194 » براى نگاهدارى اين تأسيسات گروه بزرگى از

--> ( 190 ) . رجوع كنيد به : طبرى : تاريخ 3 ، ص 1275 . ( 191 ) . Barthold , vorl . 42 f , 60 . ( 192 ) . طبرى : تاريخ 3 ، ص 1275 : ابن اثير : الكامل ، ج 6 ، ص 168 . ( 193 ) . مسعودى : مروج الذهب ، ج 9 ، ص 5 . ( 194 ) . محمد بن ابراهيم : تاريخ آل سلجوق ، ص 10 .