بود . « 48 » مدارس پزشكى عصر ساسانيان ، به‌ويژه مدرسهء گندىشاپور ، « 49 » انحصار آموزش پزشكى اين مناطق را مدتها در هردو جامعهء مذهبى در دست داشت ، البته بسيارى از مسلمانان نيز از مدارس آنان فارغ التحصيل مىشدند . « 50 » در زمان غزنويان ابتدا ابن سينا « 51 » ( 428 - 370 ه / 1037 - 980 م ) مردى از حوزه فرهنگ ايرانى « 52 » ظاهر مىشود . آثار او به زبان عربى در اين زمينه روىهم‌رفته عصر شكوفايى مشرق‌زمين را ، حتى در زمينه سنتى موجود آن ، به وجود آورد . البته در كنار آن داروهاى شفابخش عامه همچنان مورد استفاده قرار مىگرفت . در اين زمينه گياهان شفابخش ، « 53 » كه گاه آنها را با شير بانوان مخلوط مىكردند ، « 54 » به منظور خوردن « 55 » و يا ماليدن مصرف مىشد . همچنين سمّ نيز اغلب

--> ( 48 ) . همچنين در ميان ساكنان آذربايجان ، براساس نوشتهء ابن حوقل مىبايستى پزشكان خوب بسيارى وجود داشته باشد . رجوع كنيد به : Tritton 155 - 158 . - پائين صفحهء Togan : in der EI , turk . II 96 20 طوغان A . Z . V . ( 49 ) . Christensen 417 F . ; Kremer , C . G II 179 f . براى عصر ساسانيان همچنين رجوع كنيد به : Mez 365 f . ( 50 ) . براى نمونه رجوع كنيد به پيش‌بينى دقيق پزشكى در بسطام ( هرچند كه با اصل موضوع ارتباط چندانى ندارد ) : تنوخى ، ج 2 ، ص 103 و بعد . - ابن صاعد اندلسى : 50 ، ص 107 ، ايرانيان را پزشكان به‌ويژه خوبى محسوب مىكند . ( 51 ) . براى اطلاع از شرح‌حال او رجوع كنيد به : طبقات ابن ابى اصيبعه : ج 2 ، ص 9 - 2 ؛ و : Ferd . Wustenfeld GesChichte der Arab . Arzte und Natur forscher , ( Gottingen 1840 ) , S . 64 - 71 . ( 52 ) . اين سخن كه او خون تركى در رگهاى خود دارد ، ( همان گونه كه دانشمندان ترك - مانند : A . Suheyl Unver : im Belleten I , 1937 , S . 272 - 278 حدس مىزنند ) ، مورد اطمينان نيست . اين امر در واقع به محيطى كه او در آن زندگى مىكرده است ، مربوط مىشود ، ( رجوع كنيد به پاورقى 13 همين فصل ) . ( 53 ) . ابن رسته : الاعلاق النفيسه ص 157 - به طور كلى رجوع كنيد همچنين به : Alfred Siggel : Medizinisch - Hygienisches im Konig buch des iranischen Dichters Firdausi , in der : Medizinis - chen Welt , XIV ( 1940 ) , S . 356 - 371 ( ضمن مباحث ديگر سزارين را نيز مورد بحث قرار داده است ) . ( 54 ) . محمد بن ابراهيم : تاريخ آل سلجوق ص 162 ( 591 ه / 1195 م ) . ( 55 ) . حدود العالم ص 104 ( 372 ه / 982 م ، ضد سمّ و نيش عقرب ) . - در محل چشم صدمه‌ديده ، در آن زمان كمى پنبه نهاده مىشد : بلاذرى فتوح البلدان ، ص 429 ( حدود سال 112 ه / 730 م ) .