برتولد اشپولر ( مترجم : جواد فلاطورى )
10
تاريخ ايران در قرون نخستين اسلامى ( فارسي )
به همين طريق در دسترس قرار مىگرفت و اعتقاد بر ان بود كه در اسهال « 56 » شديد مىتواند تأثير داشته باشد . « 57 » با وجودى كه ظاهرا در زمان ساسانيان استفاده از حمامهاى طبى ناشناخته بود ، « 58 » بعدها ( قرن 4 ه / 10 م ) از چشمههاى آبگرم نيز براى زخمها ، امراض معده و دردهاى ديگر استفاده مىشد . « 59 » چنين تصور مىشد كه بهويژه استفاده از حمامهاى معروف در نزديكى اسپهان در خلال ماه معينى از تابستان ( مطابق تقويم ايرانى : تيرماه ) مؤثر واقع مىشود . « 60 » روغن ماليدنى بهعنوان داروى ( ضد نيش عقرب ) به كار مىرفت « 61 » و نفت براى بيماريهاى استخوان . « 62 » علاوه بر آن تأثير شفابخش تغيير هوا ، « 63 » مانند سفرهاى تفريحى ( سبيل تفرّج ) « 64 » شناخته شده بود و اين امر روشن بود كه آبوهواى ناسالم مىتواند تأثير مرگبارى داشته باشد ، « 65 » همچنين حجامت ، « 66 » كه با علاقه صورت مىگرفت ، گاه نتايج مرگبارى داشت . « 67 » در كنار همهء اينها ، اين اعتقاد نقش مهمى را ايفاء مىكرد كه مىتوان بر اثر دعاهاى افراد مقدس نيز - همان گونه كه يعقوب ليث بدان تكيه مىكرد « 68 » - بهبود يافت .
--> ( 56 ) . همچنين مسهل نيز شناخته شده بود : حسينى : اخبار الدولة السلجوقية ، ص 73 ( سال 527 ه / 1133 م ) . ( 57 ) . جوينى : تاريخ جهانگشا ، ج 3 ، ص 249 ( سال 618 ه / 1221 م ) . ( 58 ) . همچنين تاريخ يعقوبى ، ج 1 ، ص 199 ، « بنا بر اظهار يك پزشك عرب » . ( 59 ) . ابن حوقل : المسالك و الممالك ص 366 ؛ ابن رسته ، الاعلاق النفيسه ، ص 158 . - و نيز . Schwarz VII 869 . ( 60 ) . ابن رسته : الاعلاق النفيسه ص 158 ، - و Schwarz VII 857 . ( 61 ) . ابن رسته : الاعلاق النفيسه ص 157 ( حدود سال 292 ه / 905 م ) ؟ ( 62 ) . نگاه كنيد به مبحث « معادن » در كتاب حاضر . ( 63 ) . نرشخى : تاريخ بخارا ، ص 90 و بعد ( حدود سال 290 ه / 903 م ) . ( 64 ) . عتبى : ترجمهء تاريخ يمينى ، ص 107 پائين . ( 65 ) . ياقوت : معجم البلدان ، ج 1 ، ص 382 ( اهواز ) ؛ محمد بن ابراهيم ، تاريخ آل سلجوق 47 ( حدود سال 555 ه / 1160 م ) . - برعكس مىبايستى در برخى نقاط ، بيماريهاى خاصى وجود نداشته باشد : مقدسى ، 323 . ( 66 ) . راوندى : راحة الصدور و آية السرور ، ص 159 ( حدود سال 4 - 503 ه / 1110 م ) . ( 67 ) . جوينى : تاريخ جهانگشا ، ج 3 ، ص 250 ( حدود سال 624 ه / 1227 م ) . ( 68 ) . عوفى : جوامع الحكايات و لوامع الروايات ، ص 216 ، شمارهء 1566 .