شده به كار مىگماردند ، نداشتند . بنابراين ، نظرى كلى از اوضاع آن زمان فقط مىتواند با توجه به وقايع خارج از محدوده ايران ارائه شود . « 2 » آنچه كه در ذيل براى اين عصر گفته مىشود ، تنها يادداشتهايى به منظور روشن شدن اوضاع در خود ايران است . درباره تعداد سپاهيان ، كه اعراب قرون نخستين به كار مىگرفتند ، مىتوانيم براساس برخى گزارشهاى مستقيم نظامى تصويرى تقريبى از آن به دست دهيم . براى مثال مىدانيم كه در نبردهاى بين النهرين در سال 38 ه / 658 م تعداد سربازان هردو طرف 200 ( و كشته‌شدگان 5 يا 2 ) نفر بود « 3 » و سربازان عرب در حمله به فارس به 000 ، 4 نفر بالغ مىشد . « 4 » همچنين ارقام مشابه ديگرى نيز وجود دارد : از 000 ، 4 نفر ( نيروى اسپاهبذ طبرستان در حدود سال 138 ه / 755 م ) ، « 5 » 500 تا 1200 نفر ( در طبرستان حدود سال 315 ه / 927 م ) ، « 6 » 2 تا 3 هزار ( به ندرت 000 ، 5 ) « 7 » نفر ، 000 ، 2 نفر ( سال 262 ه / 876 م در بخارا ) ، « 8 » 900 ، و سپس 1300 و بعدها 000 ، 7 مرد از مجاهدان عباسى در خراسان در سال 129 ه / 747 م « 9 » صحبت شده است . اينها ارقامى است كه اگرچه اثبات درستى تك‌تك آنها غير ممكن است ، ولى به‌هرحال مىتواند اعتماد محقق را به خود جلب كند .

--> ( 2 ) . رجوع كنيد به : ; Leo Beckmann : Die arabischen Herre der Eroberungszeit ( Diss . Hamburg 1952 ) - اينجا و آنجا Fries و به طور كلى درباره حقوق جنگ ، جهاد و غيره رجوع كنيد از جمله به : حميد الله ج 1 ، ص 301 - 272 و فهرست كتابشناسى ضميمه آن ج 1 ، ص 19 ، ج 2 ، 335 - 336 ؛ Levy , Soc . II 267 - 342 ( 3 ) . طبرى : تاريخ 1 ، ص 3427 و بعد . ( 4 ) . طبرى : تاريخ 1 ، ص 3448 و بعد . ( 5 ) . ابن اسفنديار : تاريخ طبرستان ، ص 116 . ( 6 ) . ابن اسفنديار : تاريخ طبرستان ، ص 212 . ( 7 ) . تاريخ سيستان ، ص 371 ( سال 444 ه / 1052 م ) و اغلب صفحات . اين نوشته به طور كلى تعداد سپاهيان را بسيار پائين ، موجه و قابل قبول ارائه مىدهد . ( 8 ) . نرشخى : تاريخ بخارا ، ص 79 . ( 9 ) . ابن اثير : الكامل ، ج 5 ، ص 138 ؛ طبرى : تاريخ 2 ، ص 1955 و بعد .