برتولد اشپولر ( مترجم : جواد فلاطورى )

365

تاريخ ايران در قرون نخستين اسلامى ( فارسي )

اين ارقام از همان آغاز در مقابل تعدادى گزارشهاى غير قابل قبول و شگفت‌انگيز قرار مىگيرد كه صحبت از سپاهيانى دارد كه شامل 10 تا 000 ، 100 نفر مىشود . شكى نيست كه اينها همه جعلى و در اساس فقط حاصل نوعى سبك نگارش است . « 10 » اينها در زمره همان سبك معروف قديمى است كه تعداد سپاهيان را زياد ارائه مىدهد ، كه البته اين امر نيز خود تا حدى به آن واقعيت روانى بازمىگردد كه انسان تعداد جمعيت گردآمده در يك جا را عموما زيادتر از آنچه هست ، تخمين مىزند . بايد دانست كه برخى از نويسندگان نيز در واقع به سادگى آنچه را كه شهرت داشته است ، باور كرده‌اند . « 11 » غير قابل اطمينان بودن اين ارقام همچنين از آنجا مشخص مىشود كه هريك از گروههاى سپاه تقريبا همواره با اعداد سرراست ( 000 ، 00010 ، 20 ، 000 ، 50 ، 000 ، 100 ، 000 ، 300 ) و فقط به ندرت مثلا 000 ، 18 جنگنده يا 000 ، 255 كشته توسط پاپك 223 - 197 ه / 838 - 818 م ارائه شده است . « 12 » كوشش براى اينكه با استفاده از رقم يكان و دهكان دقت كاملا خاصى را در دست جلوه دادن ارقام نشان دهند ، در آن زمان هنوز آموخته نشده بود . همچنين اظهاراتى مبنى بر اينكه در آن دوران شمارش افراد سپاه صورت مىگرفته است ، « 13 » نمىتواند به‌عنوان دليل قطعى صحت ارقام ارائه گردد . بىفايده است كه رديف ارقام مورّخان مسلمان ( و همچنين فردوسى ) « 14 » را در اينجا

--> ( 10 ) . رجوع كنيد به : Spuler , Ilch . 10 و در اين‌باره نيز : Jan Rypka in der Oriental istischen Literaturzei tung 1942 , Sp . 415 توضيحات مربوط به قدرت سپاه ايرانيان ص 633 و بعد توسط قوزانلو ، ج 1 ص 247 - 245 ، 288 و بعد ، 299 همچنين توسط : Levy , Soc . II 279 - 282 كه همه اين توضيحات نيز فقط راجع به كليات مسئله است . ( 11 ) . براى مثال اين‌طور ناميده شده است : حسين شورشى ( كذا ! ) در خراسان در سال 175 ه / 92 - 791 م با 600 تن ، 000 ، 12 نفر از مردان خليفه را كشت : ابن اثير : الكامل ج 6 ، ص 41 . ( 12 ) . طبرى : تاريخ 3 ، ص 1233 ؛ ابن اثير : الكامل ، ج 6 ، ص 162 ( تعداد افرادى كه در جنگ با او به اسارت در آمدند - 3309 - نفر به‌عكس ممكن است كه درست باشد ) . ( 13 ) . به طور تقريب آن هم به‌وسيله تير ؟ : طبرى : تاريخ 1 ، ص 2467 ( سال 16 ه / 637 م در جلولاء ) . ( 14 ) . فردوسى : شاهنامه / چاپ ولرس ، ج 1 ، ص 446 ، 212 سپاه تورانى را كه در ايران به هلاكت رسيدند ، 000 ، 12 جنگنده رقم مىزند .