بخارا « 14 » و خوارزم ، « 15 » ماليات مقطوع و سراسرى اخذ كرد ، بايد دانست كه فرماندهان سپاه در شهرهاى تسخيرشده ، حق اين انتخاب ( معروف ) را از بين سه امكان « اسلام ، جزيه يا جنگ » به مردم مىدادند . « 16 » ( دهكانان وظيفه پرداخت ماليات - جزيه - براى شخص خود و رعايايشان را داشتند ) . « 17 » در واقع پرداخت اين ماليات ( كه از آن اساسا : جوانان ، زنان ، معلولان ، و نيز كشيشان و راهبان در صورتى كه چيزى در تملك نداشتند معاف بودند ) « 18 » در اينجا ( مانند جاهاى ديگر ) تنها به‌وسيله پول انجام نمىشد ، بلكه همچنين ( مطابق قوانين بيگارى روم شرقى ) توسط به كار گرفتن افراد در ساختن جاده‌ها ، پلها ، بازارها و نيز بيگارى در مزارع و وادار كردن به گماشتگى هم صورت مىگرفت . « 19 » برعكس نيز امكان داشت كه افراد به‌جاى پرداخت جزيه ، در نبرد مسلمين شركت كنند ، و آشكارا نه فقط براى قبايل عرب مسيحى ، « 20 » بلكه همچنين براى ايرانيان ، مثلا در گرگان ، اين امكان ايجاد شد كه « جزيه » خود را به‌وسيله اين نوع « همكارى » پرداخت كنند . « 21 » به طور كلّى در سالهاى اوليه در ايران ، ماليات پيش از هر چيز به‌عنوان « غنايم » نيروهاى جنگنده تلقى مىگرديد ، و فقط بخش كمى از آن به خزانه مركزى واريز مىشد . عمر

--> ( 14 ) . نرشخى : تاريخ بخارا ، ص 58 . ( 15 ) . طبرى : تاريخ 2 ، ص 1253 ؛ ابن اثير : الكامل ، ج 4 ، ص 219 ( سال 93 ه / 712 م ) . ( 16 ) . نرشخى : تاريخ بخارا ، ص 149 . ( 17 ) . اگر اين امر واقعا معنى « عن ايديهم » ( با توجه به عبارت سوره 9 ، آيه 29 ) را داراست ، چيزى است كه به احتمال زياد مقابل مفهوم ماليات ساختمان است ، به شرط آنكه بنا در اصل بوده و بعدا ساخته نشده باشد . پروفسور رودى پارت ( Rudi Paret ) در بن ( كه ترجمه‌اى از قرآن همراه با تفسير ساده‌اى از آن را آماده مىكند ) رجوع كنيد به : R . Paret : Grenze der Koranforschung , ( Stuttgart 1950 ) , [ Bonner Orientalist . Studien 24 ] , به من توضيح داد كه مفهوم دقيق « عن يد » ( سوره 9 ، آيه 29 ) براى وى روشن نيست . - رجوع كنيد به . . LOKK . 131 ( 18 ) . طبرى ، تاريخ 1 ، ص 2662 ( سال 22 ه / 643 م در آذربايجان ) . ( 19 ) . طبرى : تاريخ 1 ، ص 2470 ( سال 16 ه / 637 م ) . ( 20 ) . طبرى : تاريخ 1 ، ص 2664 و بعد ( سال 22 ه / 643 م ) ؛ يحيى : كتاب الخراج ، ص 46 و بعد . ( 21 ) . طبرى : تاريخ 1 ، ص 2658 ( سال 22 ه / 643 م ) .