شديد با اعمال بسيار خشن و بىرحمانه‌اى كه در جنگها صورت مىگرفت ، تعديل و تلطيف مىكرد . اين امر به قرآن و فرمانهاى پيامبر ( ص ) ( در حديث ) بازمىگشت كه از طريق سنت همچنان به سمع همگان مىرسيد . ( پذيرفتن يتيمان نيز به‌ويژه براساس همين دستورات بود . چنان كه در اسپهان كودكان يتيم را در خانه‌هاى مخصوصى اطعام و نگهدارى مىكردند . « 84 » - « به ياد آنكه حضرت محمد ( ص ) يتيم بوده است » . يكى از رسوم ثابت ، اين بود كه به مستمندان ( گاه البته از درآمد مالياتى ) « 85 » به طور منظم - مثلا سالانه در ماه رمضان ، « 86 » در روزهاى جمعه ، « 87 » به مناسبت تولد كودكان « 88 » و يا به علت ترفيع در سمت ادارى « 89 » - يا همچنين در فواصل مختلف « 90 » پول و يا كالاهاى نقدى بخشش شود . مايه مباهات بود كه كسى بتواند بگويد كه « روزانه » « 91 » 1000 دينار ( ! ) براى امور عام‌المنفعه وقف كرده است . « 92 » به همين ترتيب نيز متمولان ( به‌ويژه اميران ) مخارج علما و نيز شعراء « 93 » را - كه به همين خاطر اغلب اشعار مداحانه‌اى نيز مىسرودند « 94 » - همچنين سادات را « 95 » - يكى

--> ( 84 ) . Mez 356 براساس ابو نعيم : ذكر اخبار اسپهان خ ، ص 161 الف . ( 85 ) . رجوع كنيد به : تاريخ سيستان ، ص 31 و بعد . ( 86 ) . به همين ترتيب مسعود غزنوى هربار يك ميليون درهم : ابن اثير : الكامل ، ج 9 ، ص 168 . ( 87 ) . ابن اسفنديار : تاريخ طبرستان ، ص 69 ( سال 580 ه / 1184 م در طبرستان ) . ( 88 ) . Mez 24 براساس ابن جوزى ، المنتظم ، ( عضد الدولة ) . ( 89 ) . بيهقى : تاريخ ، ص 153 ( سال 422 ه / 1031 م برخى وزراء در غزنه ) . ( 90 ) . بيهقى : تاريخ ، ص 6 و بعد ( محمود غزنوى ) . ( 91 ) . آيا واقعا اتفاق افتاده است ، به‌سختى قابل قبول است . از الپ‌ارسلان گزارش شده است كه وى سالانه در رمضان در بلخ ، مرو ، هرات و نيشاپور 1000 دينار « صدقه » پخش مىكرده است : حسينى : اخبار دولة السلجوقية ، ص 21 . ( 92 ) . تاريخ سيستان ، ص 263 ( يعقوب بن ليث ) . ( 93 ) . ابن اسفنديار : تاريخ طبرستان ، ص 69 ( حدود سال 580 ه / 1184 م در طبرستان ) . ( 94 ) . ابن اسفنديار : تاريخ طبرستان ، ص 47 و بعد ( حدود سال 250 ه / 864 م زيديه در طبرستان ) . - رجوع كنيد به مبحث « تشريفات ، رسوم حكام و نشانهاى سلاطين » در كتاب حاضر . ( 95 ) . ابن اسفنديار : تاريخ طبرستان ، ص 69 .