البتّه علاوه بر دزدان گاه‌به‌گاه حوادث جنگى نيز رفت‌وآمد در جاده‌ها را خطرناك مىكرد . تازه با اين‌همه ناسازگاريهاى طبيعت ، به‌ويژه تغييرات آب‌وهوا « 641 » هم اضافه مىشد كه در زمستان موانع برفى ( و شنى ) ايجاد مىكرد « 642 » و گهگاه ساختن تونلهاى زيرزمينى را به علت جلوآمدگى كوهها ضرورى مىساخت . « 643 » علاوه بر ساختن راهروهاى زيرزمينى كه گهگاه لازم مىشد ، ترتيب دادن علايم راه به شكل گنبدهاى كوچك در طول جاده ، « 644 » و به خصوص احداث استراحتگاه‌ها با حوضچه‌هايى براى تأمين آب براى انسان و حيوان ( حدودا هر 12 - 18 كيلومتر - 3 - 2 فرسنگ ) « 645 » ( در زمان عضد الدولة حتى به شكل مجارى آب در كوير بزرگ ) « 646 » همواره ضرورى بود . سطلهاى پر از آب « 647 » البتّه براى مسافران رسمى كه از قبل ورود آنها اطلاع داده شده بود ، منظور مىگرديد . بناى منزلگاههاى مسافرتى ( ايوان ، بعدها رباط ) علاوه بر نام خليفه ، ( مثلا عمر دوّم 102 - 99 ه / 720 - 717 م ) ، « 648 » به نام حكّام ( مثلا عبد الله بن طاهر ) « 649 » و مأموران دولتى و همچنين افراد خصوصى نيز خوانده مىشد . « 650 » حتى روستائيان

--> ( 641 ) . اين اصول جغرافيايى را مؤلف ذيل كه معمولا با عصر حاضر سروكار دارد نيز ، بررسى كرده است : Gisela Furstenau : Das Verkehrswesen : Irans , ( Sagan 1935 ) , ( Diss . Munchen ) . ( 642 ) . ابن حوقل : المسالك و الممالك ، قبل ما 2 ، ص 416 . ( 643 ) . ابن اسفنديار : تاريخ طبرستان ، ص 74 . ( 644 ) . ناصر خسرو : سفرنامه ، ص 93 و بعد ؛ اصطخرى : مسالك الممالك ، ص 197 . ( 645 ) . ابن اسفنديار : تاريخ طبرستان ، ص 74 ؛ سياست‌نامه ، ص 91 ( فصل 22 ) ؛ رجوع كنيد به . Mez 462 - بنا بر نقل ابن عبد ربّه : عقد الفريد ، ج 3 ، ص 257 مسافت سمرقند به صنعا 1000 پرسنگ بود ( براساس كتيبه‌اى در آنجا ) . ( 646 ) . مقدسى : احسن التقاسيم ، ص 493 . ( 647 ) . مقدسى : احسن التقاسيم ، ص 416 . ( 648 ) . Kremer , C . G II 178 در مورد صحت اين گزارش به‌عنوان « جعلى كه با حسن نيّت صورت گرفته است » ترديد دارد ( لغت كاروانسراى ابتدا در اوايل عصر جديد به وجود آمد ) . ( 649 ) . Krymskyj I 41 mit Anm . 3 . ( 650 ) . طبرى ، تاريخ 2 ، ص 1637 ( سال 120 ه 738 م در خراسان ) ؛ محمد بن ابراهيم : تاريخ آل سلجوق ، ص 11 ( كرمان در حدود سال 433 ه / 1042 م ) ، ناصر خسرو : سفرنامه ، ص 92 ، ( اسپهان 444 ه / 1052 م ) .