برتولد اشپولر ( مترجم : جواد فلاطورى )

257

تاريخ ايران در قرون نخستين اسلامى ( فارسي )

غزنوى « ولىّ امير المؤمنين » مىناميدند ، « 602 » القاب شخصى بر روى سكه‌هاى طلا و نقره ( مسكوكات طلاى همهء سلسله‌هاى مهمّ محلّى غير از طاهريان معروف است ) اغلب ديده نمىشود ، برعكس ، طبق دستورات ضرب ، سكه‌هاى مسين اغلب به نام خليفه اشاره‌اى ندارند . « 603 » - شعار معمول سامانيان ( در زمينهء علايم ضرب بر روى سكه‌هاى مسين از زمان نصر دوم به بعد ) ، « عزّه الله » ( خداوند او را عزت و قوت بخشد ) يا « ايد الله » ( خداوند او را پشتيبان باشد ) بود . اماكن ضرب سامانيان تقريبا منحصر به سمرقند ، چاچ و اندراب ( در تركستان ) ، « 604 » و به ندرت بلخ و نيشاپور بود ؛ « 605 » - و غزنويان ( كه اماكن ضرب را تقليل دادند ، سكه‌هاى خود را در بلخ ، گوزكان ، غزنه ، نيشاپور و پروان ( در افغانستان ) و نيز هرات ، و علاوه بر آن لاهور و محمودپور در هندوستان ( اكنون در پاكستان ) ضرب مىكردند . محلّ ضرب سكه‌هاى هريك از فرمانروايان آل بويه نهايتا بنا بر مجموعه اوضاع و احوال سياسى هريك از بخشهاى اين خاندان پرتشعب ، تغيير مىكرد . مقياسات و اوزان مانند همه كشورها در قرون وسطى ، مقياسات و اوزان در قرون نخستين ايران اسلامى ( كه فقط از آن در اينجا صحبت مىشود ) ، « 606 » يكسان تعيين نشده است .

--> ( 602 ) . Lane - Poole II S . B 131 , Nr . 459 . ( 603 ) . Lane - Poole II S . 109 , 111 , Nr . 403 , 411 f . ( بين سالهاى 360 - 352 ق / 971 - 963 م ) ؛ - Edhem S . 310 - 22 , Nr . 801 - 815 - براى جزئيات نگاه كنيد به مبحث « عناوين و القاب » در كتاب حاضر . ( 604 ) . در اندراب ( درست در شرق خراسان ) نقره بدست‌آمده از معادن پنجهير و جاريانه ( ؟ ) ، ضرب مىشد . رجوع كنيد به : حدود العالم ، ص 109 . ( 605 ) . يكى از سكه‌هاى آنان « بخ » افزوده‌شده را نشان مىدهد ( كه البته به ندرت است . رجوع كنيد به پاورقى 570 همين فصل ) : . Lane - Poole IX S . 179 , Nr . 278 ( 606 ) . براى همه موارد به استثناى ايران ، اساسا به : EI , Sauvaire و غيره رجوع كنيد . - و نيز : J . A . Decourdemanche : Traite Pratique des Poids et mesures des peuples anciens et des Arabes , ( Paris 1909 ) .