اين امر بدون شك كرارا سبب بروز مشكلات و برخوردهايى در تجارت مىگرديد . مشكلات و برخوردهاى مزبور وقتى بيشتر مىشد كه حكومتها هم در اين كار اينجا و آنجا به‌وسيله مقررات مخصوص مداخله مىكردند و واحدهاى اندازه‌گيرى جديدى را به اجراء درمىآوردند ، مثلا در مورد مقياس طول در قم ، هارون الرشيد ( 193 - 170 ه / 809 - 786 م ) به‌جاى ذرع ( گز ) « 607 » « ذراع الرشيدية » ، ( « ذراع الهاشميه » نيز ناميده مىشد ) ، « بزرگترين و طويل‌ترين ذرع جهان » را جانشين آن كرد . اين ذراع از 12 « قبضه » تشكيل شده بود . « 608 » در قرن چهارم هجرى قمرى / دهم ميلادى براى همين شهر واحد مقياس يك اشل - 10 باب برابر 6 گز و 6 ( كذا ! ) ، قبضه برابر 4 انگشت ذكر شده است ، « 609 » بدين ترتيب مناسبات پرداخت با مقياسات مختلف متغير بود . طبيعتا تحت چنين شرايطى مقياسات ، تنها داراى ارزشى نسبى بود . اين نكته وقتى بيشتر روشن مىشود كه اظهارات جغرافيدانان قرن چهارم هجرى قمرى / دهم ميلادى درباره مقياسات متداول در هريك از شهرهاى ايران را در كنار هم قرار دهيم . در مورد مدّت اعتبار هريك از واحدهاى اندازه‌گيرى و درباره ارتباط اين واحدها با مقياسات كنونى ما ، حتى اگر مناسبات پرداخت در يك دوره براى دوره‌هاى بعدى نيز ثابت بوده باشد ، نمىتوان اطلاعات مطمئنى به دست داد . تغيير قبضه ، كه به گز مربوط مىشد ( همان گونه كه براى قم مشخص كرديم ) ، مىبايستى بنا بر ضرورت ، مطلقا بر طول حد اقل يكى از دو مقياس تأثير گذاشته باشد ( مگر اينكه اظهارات منابع اشتباه باشد كه در اين صورت ، مسائل را البته بيشتر درهم و برهم مىكند ) .

--> ( 607 ) . براساس Steingass در سال 480 ه / 1087 م هر ذرع برابر 24 انگشت يا 6 وجب بود . - براى جزئيات رجوع كنيد به : Sauvaire N 479 - 539 ( با ارجاعات آن ) . ( 608 ) . قمى : تاريخ قم ، ص 28 درباره ذراع رجوع كنيد به : Sauvaire N 489 - 514 ; و در مورد قبضه همان كتاب ، ص 525 . ( 609 ) . قمى : تاريخ قم ، ص 108 .