برتولد اشپولر ( مترجم : جواد فلاطورى )
184
تاريخ ايران در قرون نخستين اسلامى ( فارسي )
كه وى شخصا به « دختر نوكران و غلامان » رضايت مىداد . « 104 » ( درباره اختلاف مذهبى فقط گهگاه اغماض مىشد ؛ « 105 » اغلب از افراد تاكنون « كافر » ، گرويدن به اسلام خواسته مىشد ) . « 106 » اينكه آيا در اينگونه موارد حاكم ، دختر يا خواهر يك حاكم ديگر را به حرم خود مىپذيرفت و يا اينكه تصميم گرفته مىشد كه فرزندانشان با يكديگر ازدواج كنند ( به كرات ازدواج متقابل : پسر و دختر يكى با دختر و پسر ديگرى گزارش شده است ) ، كاملا به شرايط موجود بستگى داشت و فى نفسه نقشى بازى نمىكرد . - فقط به ندرت تشويق به چنين ازدواجهاى سياسى از جانب زنى صورت مىگرفت . « 107 » اين مناسبات ، كه در چهارچوب زندگى اجتماعى طبقات غير حاكمه نيز نقشبازى مىكرد ، مسلما بدان وابسته بود كه اصل ممنوعيت ازدواج با بيوه ، همان گونه كه هنوز در ديلم در قرن چهارم هجرى قمرى / دهم ميلادى وجود داشت ، « 108 » به تدريج فراموش شود ، « 109 » زيرا كه اين نوع كه براساس نيازهاى سياسى صورت مىگرفت ، طبعا خيلى زود نيز به هم مىخورد ( آنچه كه در اسلام هيچ مشكلى ايجاد نمىكرد ) . « 110 » براى اينكه از ازدواج مجدد جلوگيرى شود و بدان وسيله خطر جانشينى پسر مشترك ( بهوسيله همسر دوّم و احتمالا فرزندان ازدواج دوم ) بر طرف
--> ( 104 ) . حسينى : اخبار دولة السلجوقية ، ص 12 و بعد ( سال 481 ه / 89 - 1088 م : سلطان كاشغر در مقابل ملك شاه ) . ( 105 ) . ( البارسلان با شاهزادهاى ارمنى ازدواج كرد ) Matth . 121 ( 106 ) . ( محمود غزنوى ) Barthold , Vorl . 88 f , Barthold , Turk . 286 ( 107 ) . ( سال 487 ه / 1094 م : بيوه ملك شاه ) Urada / turk . II 256 حسينى : اخبار دولة السلجوقية ، ص 129 ( سال 584 ه / 1188 م : بيوه دو سلطان سلجوقى در مقابل يكى از مدعيان موفق ) . ( 108 ) . مقدسى : احسن التقاسيم ، ص 370 . - مقايسه كنيد با . Schwarz VII 857 ( 109 ) . بيهقى : تاريخ ، ص 193 و بعد ، 432 ، 537 ( بنا بر موقعيت غزنويان / قراخانيان ) ؛ حسينى : اخبار دولة السلجوقية ، ص 125 ( حدود سال 584 ه / 1188 م : سلجوقيان ) . ( 110 ) . قتل يك زن ، براى اينكه از او « رهايى » يابند ، فقط به ندرت پيشآمده است : جوينى : تاريخ جهانگشا ، ج 2 ، ص 73 ( سال 606 ه / 10 - 1209 م : مازندران ) .