برتولد اشپولر ( مترجم : جواد فلاطورى )

149

تاريخ ايران در قرون نخستين اسلامى ( فارسي )

انتخاب بين دو مدعى را به نفع خود خاتمه دادند . « 648 » ازهم‌گسيختگى داخلى بيش از حد دربار اميران ايرانى آغاز شد و راه را براى آن نوع حكومتى كه در بسيارى از نواحى به نام « مملوكان » تشكيل شد ( بدان گونه كه آن را مىتوان در شكل تكامل‌يافته‌اش همان مفهوم خاص مصرى دانست ) ، هموار كرد . عناوين و القاب فرمانروايان استيلاى عرب [ اسلام ] علاوه بر از بين بردن دربار ساسانى ، نام ايرانى « شاهنشاه » را نيز از بين برد . اما در حاشيه مناطق كوهستانى ايران ، بسيارى از اميرنشينهاى كوچك در سرزمينهاى خود باقى ماندند و حتى در قرن اول يا دوم هجرى قمرى هفتم يا هشتم ميلادى ، پس از سقوط قدرت بزرگ شاهنشاهى ، خود ، صاحب قدرت نيز شدند . اين اميرنشين‌هاى كوچك اغلب عناوين قديمى خود را همچنان حفظ كردند ، در شرق مثلا ژونبيل « 649 » در سيستان و افغانستان امروزى ، اخشيد ( مشتق از خشوثه Hsaeta ) در سغد ، « 650 » افشين از اسروشنه ، « 651 » شار از غرجستان « 652 » و نيز تمران و يا تمزان و رنده « 653 » به‌عنوان امير زيردست وى ، و

--> ( 648 ) . در سال 420 ه / 1029 م در فارس : زركوب : شيرازنامه ، ص 38 و سال 441 ه / 50 / 1049 م در غزنه : ابن اثير : الكامل ، ج 9 ، ص 193 . ( 649 ) . طبرى : تاريخ 1 ، ص 2706 ( سال 23 ه / 644 م ) . - مجموعه‌اى از مدارك راجع به اين عناوين را Krymskyj I 52 Anm . 1 ارائه مىدهد . درباره اهميت آنها رجوع كنيد به : Josef Marquart und Johann Jakob Maria de و نيز . Theodor Noldeke in der ZDMG LVI ( 1902 ) , S . 432 f Groot : Das Reich Zabul und der Gott Zun vom 6 . - 9 . Jh . ' ' in der Festschrift Eduard Sachau , ( Berlin . ژونبيل در عربى زونبيل و اغلب اشتباها روتبيل نوشته مىشود - . 1915 ) . S . 281 ( 650 ) . از جمله طبرى ، تاريخ 2 ، ص 1242 ( در اينجا از « شيذ » - پسر مشتق مىشود : رجوع كنيد به : Smirnova 359 ) mit Anm . 1 u . 2 . , 360 و مفاتيح العلوم ، ص 119 . - اين عنوان را آن‌چنان‌كه مشهور است ، اخلاف آنان به عنوان سروران مصر ( « اخشيديان » ) حفظ كردند . از نظر زبان‌شناسى رجوع كنيد به : Herzfeld , Sam . VI 145 mit Anm . 2 ( 651 ) . مفاتيح العلوم ، ص 119 . - و نيز رجوع كنيد به مبحث « طاهريان و خرم‌دينان » در جلد اول كتاب حاضر . ( 652 ) . ابن اثير : الكامل ، ج 9 ، ص 51 ( سال 381 ه / 991 م ) . ( 653 ) . حدود العالم ، ص 106 ( سال 3 - 372 ه / 982 م ) .