برتولد اشپولر ( مترجم : جواد فلاطورى )

150

تاريخ ايران در قرون نخستين اسلامى ( فارسي )

ديگران . « 654 » كليه آنان از جانب اعراب به‌عنوان « ملك » ناميده مىشدند . « 655 » همچنين عناوين و القاب باستانى در سرزمينهاى كناره جنوبى درياى خزر حفظ گرديد . در كنار سالار ( مشتق از « سردار » ) طارم ، « 656 » به‌ويژه اسپاهبذ ( همچنين - سردار ) طبرستان نيز بود كه ( مانند سردار پاپك ) « 657 » همواره عنوان قديمى خود ، « 658 » و اغلب هم‌زمان با آن لقب « گيل گيلان » را حفظ مىكرد . « 659 » عناوين قديمى ديگرى كه تا عصر اسلامى باقى مانده بود ( و بسرعت نيز از ميان رفت ) عبارت بودند از : « بخاراخذاه » در بخارا ، « 660 » و خوارزم شاه ، « 661 » كه اين عنوان را سلسله‌هاى تركى كه بعدها در آنجا ساكن شدند ، مجددا اخذ كردند . « 662 » عناوين ساسانى « سغان شاه » ( براى سگستان - سيستان ) « 663 » و كرمان شاه « 664 » در قرون

--> ( 654 ) . مجموعه‌اى از عناوين « شاهى » در خراسان و شرق را تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 479 ارائه مىدهد و نيز ابن خرداذبه : المسالك و الممالك ، ص 39 وسط ، - و ص 41 بالاى صفحه . ( 655 ) . طبرى ، تاريخ 2 ، ص 1218 و بعد ( سال 91 ه / 710 م ) ، ص 1242 ( چاچ سال 93 ه / 712 م ) ، ص 1488 ، ( غرچستان سال 107 ه / 26 - 725 م ) . ( 656 ) . ابن اثير : الكامل ، ج 9 ، ص 176 ( سال 434 ه / 43 - 1042 م ) . ( 657 ) . طبرى ، تاريخ 3 ، ص 1178 ( سال 220 ه / 835 م ) . ( 658 ) . طبرى ، تاريخ 1 ، ص 2875 ( سال 30 ه / 651 م در خطابه يزدگرد سوم ) . ( 659 ) . طبرى ، تاريخ 1 ، ص 2659 ( سال 22 ه / 643 م ) ؛ ناصر خسرو ، سفرنامه ، ص 5 ( سال 438 ه / 1046 م ) . رجوع كنيد به : طبرى ، تاريخ 3 ، ص 1298 و يعقوبى : تاريخ ، ج 2 ، ص 582 ( براى مازيار سال 224 ه / 839 م ) : « گيل گيلان اسپاهبذ اسپاهبذان پيشوار گرشاذ محمد بن قارن ، مولى امير المؤمنين » . ( رجوع كنيد به Herzfeld , Sam . VI 145 ) . ( 660 ) . طبرى تاريخ 2 ، ص 1230 ( سال 91 ه / 710 م ) . - و نيز : Mirra M . Javic : Zamecanija o neissledovannom sredneaziatskom alfavite in : Gos Ermitaz in : Gos Ermitaz . Trudy otdela Vostoka IV ( ملاحظاتى درباره الفباى تحقيق‌نشده‌اى در آسياى ميانه ) ( Leningrad 1947 ) , S . 204 - 224 . كلمه بخاراخذاه را بر روى سكه‌ها اشتباه خوانده است و خط آن را ملهم از يكى از زبانهاى ناشناخته « بخارايى » ( نه سغدى و نه خوارزمى ) مىداند . ( 661 ) . طبرى تاريخ 2 ، ص 1238 ( سال 93 ه / 712 م ) . ( 662 ) . Barthold , Vorl . 139 ( 663 ) . ( سال 293 بهرام سوم به‌عنوان حاكم قبل از تاجگذارى ) Noldeke , Aufs 96 ( 664 ) . بهرام چهارم ، 399 - 389 : همان مأخذ ، ص 102 .