در زمينه‌اى كه اين دستورات به طور كلى با محتواى اخلاقى ، صورت مىگرفت ، ادبيات آموزشى شرق قديم به نام « آئين‌نامه حكام » مجددا احياء گرديد ، چنان‌كه در سال 465 ه / 1073 م در كاشغر ، اثرى از اين دست بنام قوتدغو بيليگ نوشته « يوسف خاصّ حاجب » به ميان تركان آسياى ميانه راه يافت ، « 248 » و در زبان فارسى ، ادبيات آموزشى در قابوس‌نامه در سال 473 ه / 1080 م و سياست‌نامه به نقطه اوج خود رسيده در اين‌گونه به حاكم توصيه مىشود كه قانع و خويشتن‌دار باشد و به ثروت و يا زنان رعايا چشم ندوزد . او بايد در همه اعمال تأمل و تعمق كند ، مجاز نيست كه شتابزده باشد و مىبايست تحمل و گذشت داشته باشد . او نبايد نابجا صحبت كند ، از شكستها نبايد واهمه نشان دهد و از پيروزىها نبايد مغرور شود . سختگيرى در مقابل راهزنان ، احتياط در مقابل وزيران و نيز هشيارى و زيركى در پيشبرد دستوراتش همواره به وى توصيه مىگردد . - ارتش مىبايستى حامى رعايا باشد و نبايد آنها را تحت فشار بگذارد . فرماندهان سپاه بايد مورد اعتماد حاكم و باعث سرافرازى او باشند . از جمله اقدامات احتياطى نظامى ، مراقبت از دولتهاى همسايه است . - پايه‌هاى حكومت عبارتند از : عدالت ، سخاوت ، رفتار احترام‌آميز ، روىگردانى از منكرات و تفكر توأم

--> - ابن اثير : الكامل ، ج 8 ، ص 2 . - در ارتباط با آن ، وصيت‌نامه حاكم ( همان‌طور اديبانه ) Albert Dietrich in einer der nachsten Nummern des Oriens , Muh . Nazim : The , , pand - namah of Subuktigin , im JRAS 1933 , S . 605 - 628 . ( 248 ) . منتشرشده به‌صورت چاپ عكسى سه نسخه خطى ، سه جلد : , , Turk Dil Kurumu'' , Konstantinopel 1942 / 43 به‌علاوه شرح چاپ شده آن : Carl Brockelmann in der EI , IV , 1277 . و نيز - Resid Rahmeti Arat : Kutadgu Bilig , Konstantinopel 1947 . [ ضمنا يادآور مىشود كه قوتدغو بيليگ يا كوتادقو بيليگ ( بيليگ به تركى به معنى دانايى است ) كه شامل سخنان بزرگان و روايات بسيارى در مورد اصل و نسب مغولان است ، اين‌گونه نوشته‌ها مورد استفاده مورّخانى چون جوينى و رشيد الدين فضل الله قرار گرفته است . علاوه بر منابع نامبرده فوق اين نوشته با ويژگيهاى ذيل نيز 3 بار به چاپ رسيده است : [ مترجم - W . Radloff : Die altturkischen Inschriften , I - III , ( st . petersburg 1894 - 1895 ; 1897 und 1899 .