دستگاه دولت و شخص خليفه را از نظر دور ندارند . « 243 » معيار رفتار آنان نيز مىبايستى قرآن باشد ؛ « 244 » از تحزب و دسته‌بندى خوددارى شود . در دستورات جداگانه‌اى كه صادر مىشد بيشتر به گماردن موكّلى مطمئن به‌عنوان نگهبان تأكيد مىشد ، « 245 » زيرا كه چنين نگهبانى مىتوانست به‌عنوان « چشم و گوش » مقامات ، در تقويت پليس و نيز تعيين شخص مورد اعتمادى از ميان مردم در هر شهر مؤثر باشد . « 246 » اين تذكرات در طول زمان ، آثار ادبى كوچكى را به وجود آورد كه قسمتهايى از آنها را مىتوان به‌عنوان « واكنشهاى شخصى حاكم » تلقى كرد . معروف‌تر از همهء اينها « تذكاريه » هاى [ پندنامه‌هاى ] مؤسس سلسله طاهريان ، طاهر ( متوفى 206 ه / 821 م ) است كه اصول ذيل را دربردارد : حاكم مىبايست به طور مداوم به فكر رفاه رعايايش باشد . او با داشتن طلا در خزانه خود ثروتمند نيست ، بلكه توانگرى رعاياى وى ملاك است . از اين طريق است كه اطاعت رعايا تقويت مىگردد . رابطه بين حاكم و رعايا مىبايست مانند چوپان و رمه باشد . رعيّت بايد بتواند كه شكايات خود را نزد حاكم ببرد . حاكم بايد تا شب كار كند ، با مشاوران صالح محشور باشد ، با سخاوت ، امّا نه ولخرج باشد . مخارج ايالات بايد با نظارت شخص مطمئن ( امين ) او صورت گيرد . امين مىبايست به طور كلى بر زندگى عمومى نظارت داشته باشد و به حاكم گزارش دهد . حاكم بايد علاوه بر توصيه‌هاى لازم به وزير ، خود نيز كنترل شديدى اعمال كند . « 247 »

--> ( 243 ) . ابن اثير : الكامل ، ج 3 ، ص 197 ( سال 54 ه / 674 م معاويه ) . طبرى تاريخ ، 3 ، ص 717 ( سال 190 ه / 806 م ) لغت به لغت تأييد واگذارى ملك تيول با تذكرات مربوطه . ( 244 ) . طبرى ، تاريخ ، 3 ، ص 717 ( مقايسه كنيد با ( Goldziher , Had . 71 . ( 245 ) . طبرى ، تاريخ ، 2 ، ص 167 و بعد ( سال 54 ه / 674 م ) . ( 246 ) . طبرى ، تاريخ ، 2 ، ص 1481 ( سال 105 ه / 24 - 723 م ) . ( 247 ) . طبرى ، تاريخ 3 ، ص 1046 / 1061 ؛ ابن اثير : الكامل ، ج 6 ، ص 139 - 134 . - اينكه واقعا تا چه حد چنين ضوابطى رفتار مىشده است ، با اين عبارت ، روشن مىشود : طاهريان عادل بودند و اموال رعاياى خود را حفظ مىكردند ؛ صفاريان زورگو بودند و ناحق مىگفتند » . : -