تشكيلاتى متحد گرديد . « 116 » با جبال ، منطقه كاشان و نيز اسپهان - كه اغلب حاكم مستقلى داشت « 117 » و همين‌طور « 118 » با قم كه در سال 188 ه / 5 - 804 م از نظر تشكيلاتى و ادارى استقلال يافته بود ، و بعد نيز با شهر كاملا دورافتاده يزد « 119 » در ارتباط متزلزلى بود . با اين وصف يزد - اگرچه واقعا جزو جبال محسوب مىشد - اغلب به طور مجزا اداره مىگرديد . در بخش جنوبى نيز به ناحيه فارس ( پرس ) ملحق مىشد كه اهميت سياسى و فرهنگى آن به هر صورت در قرون نخستين اسلامى بسيار كاهش يافته بود . مركز تشكيلات ادارى فارس به طور « ثابت » شهر شيراز « 120 » بود ؛ فقط در تشكيلات ادارى آل بويه ، مىبايستى اين نقش براى مدت زمانى بسيار كوتاه به اردشير - خوره ( فيروزآباد امروزى ) ، « 121 » واقع در بخش جنوبىتر محوّل شده باشد . « 122 » فارس نيز مانند جبال از زمان قديم به نواحى متعدد مجزايى تقسيم مىشد ، كه اين نواحى مدت مديدى خود را از نظر مالياتى و ادارى مجزا نگاه داشته بود ؛ « 123 » اين امر به‌ويژه براى اردشير - خوره و شاپور « 124 » صدق مىكرد . آخرين ايالت بزرگ قسمت غربى و جنوبى كوير مركزى ايران ( دشت كوير

--> ( 116 ) . ابن اثير : الكامل ، ج 6 ، ص 130 . - درباره تقسيمات و جزئيات اين مناطق رجوع كنيد به : . Rabino , Maz 401 f ( 117 ) . سال ( 69 - 168 ه / 86 - 785 م ) : ابن اثير : الكامل ، ج 6 ، ص 32 ؛ سال 281 ه / 894 م : طبرى تاريخ 3 ، ص 2141 ؛ سال 307 ه / 919 م : ابن اثير : الكامل ، ج 8 ، ص 33 . - Schwarz , v 557 f L . Lockhart : Isfahan'' , im J . R . Central As . Soc XXXVII ( 1950 ) , S . 248 bis 261 نظرى اجمالى درباره روند گسترش اين شهر را ارائه مىدهد . ( 118 ) . ابو نعيم : ذكر اخبار اصبهان ، ج 1 ، ص 14 . - در زمان مستعصم حتى كرج مستقل اعلام شد . همان‌جا . ( 119 ) . در اين‌باره رجوع كنيد به : Kremer , C . G . I 299 . ( 120 ) . اصطخرى : مسالك الممالك ، ص 125 ؛ ابن حوقل : المسالك و الممالك ج 2 ، ص 279 . - مرزها را شوارتز شرح مىدهد : Schwarz I 2 , II 43 ، تقسيم‌بندى ايالتى نيز همان‌جا I 12 f . ( 121 ) . رجوع كنيد به : Clement Huart in der EI , II 119 , schwarz II , 43 - 54 ( 122 ) . ابن حوقل : المسالك و الممالك ، ج 2 ، ص 254 ( سال 367 ه / 978 م ) . ( 123 ) . اصطخرى : مسالك الممالك ، ص 100 ، ابن بلخى : فارس‌نامه ، اينجا و آنجا ، - ( دارابگرد ) Caet . VII 292 ( 50 / 1 ) ; Schwarz II 92 - 108 . ( 124 ) . اصطخرى : مسالك الممالك ، ص 104 . - درباره موقعيت خاص ارّجان رجوع كنيد به : Schwarz III , 111 - 130