سلطان ابو سعيد به قرارى كه شهاب الدين بن فضل اللّه از او نقل كرده گويد كه كداى جغاتاى است و جوجى ، همان توشى است . چون چنگيز بلاد خود را ميان پسران تقسيم كرد ، از حدود قياليغ و خوارزم تا اقصاى سقسين و بلغار را به علاوهء اران و همدان و تبريز و مراغه به توشى داد . و پسر ديگر خود اوكتاى را حدود ايميل و قوناق داد و او را وليعهد خود ساخت و پسر ديگر خود جغاتاى را از حدود بلاد ايغور تا سمرقند و بخارا و ما وراء النهر معين كرد ولى براى تولى جايى را معين ننمود . و برادر خود اوتكين نويان را حدود ختاى داد . چون به قدرت و شوكت رسيد و بر آن ممالك مستولى گرديد ، بر تخت شاهى نشست و به وطن قديم خود ميان ختا و ايغور يعنى تركستان و كاشغر بازگشت و در اين سرزمين شهر قراقروم بود كه تختگاه او بود . تختگاه او در ميان ديگر بلادش به مثابهء مركز بود نسبت به دايره . بزرگترين فرزند او دوشى يا توشى خان بود كه در زمان حيات پدر درگذشت و از او فرزندانى ماند چون باتو [ 1 ] و بركه و آورده [ 2 ] و طوقا تيمور [ 3 ] . ابن الحكيم چنين گويد : و شمس الدين گويد فقط باتو [ 4 ] و بركه . تولى نيز در زمان حيات پدر در جنگ با جلال الدين خوارزمشاه كشته شد . در نواحى غزنه . از فرزندان او منگو و قوبلاى و اريق‌بوكا [ 5 ] و هلاكو بودند . و اللّه تعالى اعلم بغيبه و احكم . پادشاهانى كه بعد از چنگيز در قراقروم بر تخت نشستند شهاب الدين بن فضل اللّه گويد : چون چنگيز خان هلاك شد اوكداى كه كوچكترين فرزند او بود بر تخت پدر نشست . او در دشت قفچاق بود ، به قراقروم كه مكان اصلى ايشان است انتقال يافت و موضع اقامت خويش را كه در حدود ايميل بود به پسر خود كيوك [ 6 ] سپرد . كداى يعنى جغاتاى به مملكت ما وراء النهر راضى نشد و با باتو [ 7 ] پسر دوشى خان بر سر اران و همدان و تبريز و مراغه به نزاع برخاست و اميرى از امراى خود را براى حمل اموال و دستگير كردن عمال او بفرستاد . باتو پيش از آنكه آن امير برسد به كارگزاران خود نوشته بود كه چون آن امير آمد او را بگيرند و نزد او فرستند . آنان نيز چنان كردند و او را نزد باتو فرستادند و باتو او را بكشت . چون اين خبر به كيوك رسيد با ششصد مرد جنگى بر سر باتو شتافت ولى در ده منزلى لشكرگاه او بمرد . آن قوم نزد باتو كس فرستادند تا او به تخت شاهى بنشيند ولى او امتناع كرد و گفت سلطنت حق منگوقاآن [ 8 ] پسر تولى است . و او را با برادرانش

--> [ ( 1 ) ] متن : ناخوا . [ ( 2 ) ] ، متن : داوره . [ ( 3 ) ] متن : طوفل . [ ( 4 ) ] متن : ناظو . [ ( 5 ) ] متن : ازبيك . [ ( 6 ) ] متن : كغود . [ ( 7 ) ] متن : ناظو . [ ( 8 ) ] منكوفان .