بگيرد . بزرگترين و استوارترين اين قلعه‌ها قلعهء مرزبان و رعبان [ ( 1 ) ] بود . سنقر الاشقر در دمشق نزد بيبرس آمد و در موكب او قرار گرفت و كس از كار او آگاه نبود . سلطان او را نعمت و مكنت داد و مرتبهء او برافراشت و حق سابقه و صحبت او را رعايت كرد . هيتوم در سال 660 ( ؟ ) از دنيا رفت . و اللّه تعالى ينصر من يشاء من عباده . حركت الملك الظاهر بيبرس به جنگ دژهاى فرنگان در شام و فتح يافا و شقيف سپس انطاكيه بيبرس به هنگامى كه از جنگ طرابلس به مصر بازگرديد ، فرمان به تجديد بناى جامع الازهر و اقامهء خطبه در آن داد . جامع الازهر از صد سال پيش معطل مانده بود . الازهر نخستين مسجدى بود كه شيعه در قاهره بنا كرد بدان هنگام كه قاهره را پى مىافكندند . سلطان بيبرس سپس عازم دمشق شد زيرا از تعرض مغولان به او خبرى رسيده بود . چون به دمشق رسيد ، درنگ ناكرده راهى صفد شد . پيش از اين به هنگام بيرون آمدن از صفد فرمان به آبادانى آن شهر داده بود . در خلال اين احوال خبر يافت كه مردم شقيف بر ثغور بلاد او تعرض كرده‌اند . بيبرس عنان به جانب عكا معطوف داشت و سراسر آن سرزمين را زير پى سپرد . فرنگان با شرايطى كه او را خشنود سازد خواستار مصالحه شدند . او پيشنهاد مقاسمهء صيدا و ويران ساختن شقيف و آزادى بازرگانان مسلمان كه به اسارت ايشان درآمده بودند و پرداخت ديهء برخى از مقتولان كرد . به مدت ده سال ميانشان عقد صلح بسته شد ولى فرنگان به شروط وفا نكردند . بيبرس بار ديگر عزم نبرد نمود و در ماه جمادى الاخر سال 666 بار ديگر لشكر به محاصرهء شقيف برد . سپس از هلاكت فرمانرواى يافا كه از فرنگان بود و جانشينى پسرش آگاه شد . از سوى فرمانرواى جديد كسانى نزد بيبرس آمدند و خواستار صلح شدند . بيبرس رسولان را به زندان كرد و به يافا حمله آورد و بر شهر پيروز شد . مردم شهر به قلعه پناه بردند . بيبرس امانشان داد تا از قلعه فرود آمدند و او قلعه را ويران كرد . نخستين كسى كه شهر يافا را پى افكند يكى از ملوك فرنگان بود ، در سال 493 به هنگامى كه سواحل شام را تصرف نمود . ريدوفرانس زمانى كه از حبس در خانهء ابن لقمان رهايى يافت بناى آن را به كمال رسانيد . بيبرس پس از تصرف يافا به دژ شقيف بازگشت و آن را محاصره كرد و به امان در تصرف آورد . آنگاه لشكر به اطراف طرابلس فرستاد . همهء آن نواحى را زير پى سپردند و خانه‌ها و

--> [ ( 1 ) ] متن : رغبان .