برگزيده‌هايى از ترجمهء تاريخ طبرى مىپردازيم تا ضمن آشنايى با شيوهء نگارشى آن از چند و چون اخبارى كه روايت مىكند آگاه شويم . در ترجمهء چاپى ابوعلى محمّد بن محمّد بلعمى از تاريخ الرّسل و الملوك طبرى با عنوان تاريخنامهء طبرى « 1 » هفده صفحه به جريان بيعت‌خواهى يزيد از امام حسين و اعزام مسلم بن عقيل به كوفه و « خبر مقتل حسين بن على - عليها السلام » و حدود چهل صفحه به جريان توّابين و خروج كوفيان به خونخواهى حسين بن على و ماجراى مختار بن ابىعبيد بن مسعود ثقفى و پايان كار توّابين اختصاص داده شده كه جمعاً بالغ بر پنجاه و هفت صفحه مىشود . در قسمت « خبر وفات معاويه » و « خبر پادشاهى يزيد بن معاويه » آمده است : و چون سال شصت اندر آمد ، به ماه رجب اندر معاويه بمرد و اندر بيمارى وصيّت كرد و يزيد را گفت : اى پسر ! بدان كه من هر چه ببايست كردن بكردم و گردن عرب نرم گردانيدم و مبارزان جهان كم كردم و از همهء خلق بيعت تو بستدم مگر از پنج تن و من تو را بگويم كه با هر كسى چه كن : امّا عبد الرّحمن ابى بكر مردى است كه لهو دوست دارد ، او هر چه خواهد بده تا بدان مشغول باشد ؛ عبداللّه بن عمر به عبادت مشغول است او خود مُلك نجويد ؛ و عبداللّه بن الزُّبير از او باز مگرد تا بيعت كند كه او از همه بتر است ؛ و حسين بن على به بيعت خوان ، اگر بيعت كند هر چه خواهد بدهش و نيك دارش كه ما اين ولايت از ايشان داريم ؛ پس اگر بيعت نكند خويشتن را از ايشان نگاه دار و اهل مكّه و مدينه را نيكو درا كه ايشان ناصر پدر تو بودند . « 2 » و يزيد پس از مرگ پدرش نامه‌اى به وليد بن عُتبه مىنويسد تا از حسين بن على ( ع ) ، عبدالرّحمن ابى بكر ، عبداللّه بن عمر و عبداللّه بن زبير كه در مدينه سكونت داشتند براى او بيعت بگيرد و او با مشورت مروان حَكم چنين مىكند : چون نامهء يزيد به وليد ابن عُتبه رسيد ، مروان حكم را بخواند و با او مشورت كرد . مروان گفت : معاويه مرا وصيّت كرده است كه اين چهار تن را مجنبان و مرنجان و ليكن تو نصيحت اميرالمؤمنين ( / يزيد ) را باز مدار ، اين چهار تن را بخوان اگر بيعت نكنند و گويند تا بنگريم ، تو بدان هم داستان مباش و هر چهار را بكش ( ! ) « 3 »

--> ( 1 ) . تاريخنامهء طبرى ، گردانيدهء منسوب به بلعمى ، به تصحيح و تحشيهء محمّد روشن ، چاپ دوم . ( 2 ) . همان ، ص 696 . ( 3 ) . همان ، ص 698 و 699 .