حدود 750 ه ق نوشته‌اند . « 1 » اوّلين اثر حمد اللّه مستوفى ، « تاريخ گزيده » است و « ظفر نامه » دومين تأليف اوست پيرامون تاريخ صدر اسلام تا اواخر سلطنت ابو سعيد خان بهادر . ادوارد براون ، ايران‌شناس انگليسى ، به تارخ گزيده علاقهء خاصى نشان داده و شرح بسيار دقيقى نيز بر آن نگاشته است . اين اثر مورد استفادهء مورّخان قرار گرفته و به خاطر نثر ساده و روان و مطالب تاريخى ارزنده‌اى كه دارد از اقبال اهل تحقيق برخوردار بوده است : روز عاشورا حرب كردند و آب بر حسين بستند . فريقين صف كشيدند . اوّل شيعه يك يك حرب مىكردند از ايشان ، اوّل حرّ رياحى ( ص ) اگر چه با لشكر عمر سعد بود امّا با طرف حسين رفت و دين را بر دنيا و حق را بر باطل اختيار كرد و جان را در راه حق باخت و شهيد شد . پس شيعهء حسين ، پس اهل‌بيت او يكان يكان حرب مىكردند و در حالت تشنگى شهيد مىشدند . بعد از تمامت ، حسينِ على به خود جنگ كرد و بر دست زرعة بن شريك از اتباع شمر ذى الجوشن ، و به روايتى بر دست سنان بن انس نخعى - عليه اللّعنة - شهيد شد . شمر خيمهء حسين ( ع ) غارت كرد . . . شمر بگفت تا سواران بر شخص حسين شهيد بتاختند و استخوانهايش خرد كردند و سر او ببريدند و با زنان و كودكان پيش عبيد اللّه زياد بردند . در اين جنگ از لشكر عمر سعد صد و هشتاد تن كشته شده بود و از اهل‌بيت و شيعهء حسين ( ع ) تنها زين العابدين مانده بود . هفده كس از اهل‌بيت و صد و بيست و چهار تن از شيعه شهيد شده بودند . زين العابدين را با سر بريدهء حسين و عورات و اطفال اهل‌بيت پيش يزيد فرستاد . وقت عصر به دو رسيدند . يزيد برين حال خرّمى كرد و برين فتح « انّا فتحنا » خواند . پسر ايّوب انصارى آنجا حاضر بود . يزيد را ملامت كرد و سرِ حسين از او بستد . روز چهلم پيش تنش رسانيدند و به روايتى در عسقلان دفن كردند . 15 . المعجم فى معايير اشعار العجم اين اثر گرانسنگِ شمس الدّين محمّد بن قيس رازى در شمار بهترين متون ادب پارسى است با نثرى مغلق و پيچيده كه در اوايل سدهء هفتم هجرى آن را برنگاشته است و حاوى سه فن از فنون ادبى است : علم عروض ، علم قوافى ، و نقد الشّعر . در اين اثر به مناسبتى از حسين بن على - رضى اللَّه عنهما - ذكر خيرى به ميان آمده است كه آن را نقل مىكنيم :

--> ( 1 ) . تاريخ گزيده ، به اهتمام دكتر عبد الحسين نوائى ، مقدمه ، ص « ك » .