پژوهشكده تحقيقات اسلامى سپاه
232
پژوهشى در مقتلهاى فارسى ( فارسي )
مىكردند به امام حسين ( ع ) ملحق سازد ؛ آنان را راضى كرد ، امّا سپاه ابن سعد از راه رسيد و مانع شد ( / ر . ك : انساب الاشراف ، ج 3 ، ص 180 ) . نمونهء ديگر مسلم بن عوسجه بود كه وى نيز از شيعيان مقيم كوفه بود كه به امام حسين ( ع ) پيوست . اين نشان مىداد كه اگر شيعيان كوفه اراده مىكردند مىتوانستند به امام بپيوندند ، حتّى شمارى از آنان با سپاه كوفه به كربلا آمدند و در آنجا به امام حسين ( ع ) پيوستند . عمّار بن ابى سلامهء دالانى كوشيد تا در نخيله ، عبيداللّه را ترور كند ، نتوانست . پس از آن به سرعت گريخت تا به امام حسين ( ع ) ملحق شد . در راه با سپاه زحر بن قيس - كه به كربلا مىرفت - برخورد كرد . در آنجا با رشادت جنگيده و در حال جنگ به كربلا رفته ، به امام حسين ( ع ) پيوست ( / ر . ك : انساب الاشراف ، ج 3 ، ص 180 ؛ بنگريد : مقتلالحسين مقرم ، ص 240 ) . « 1 » مؤلّف ، در تبيين « نقلهاى تاريخى و عاطفى ! » مىنويسد : يك مسألهء مهم اين است كه بيان تاريخ كربلا كه با احساسات مذهبى درآميخته ، تا چه اندازه مىتواند در فضايى آزاد صورت گيرد . به نظر مىرسد ابتدا مىبايست حوزهء كار را جدا كرد . اگر كسى بر آن است تا يك مقتل تاريخى متقن بنويسد يا بر منبر تاريخ بگويد ، به عنوان نقل تاريخى نه تنها بايد از نقل وقايع ساختگى پرهيز كند ، بلكه مىبايست از كم و زياد كردن تعبيرها و مفاهيم و كلماتى كه سبب تغيير معنا مىشود ، خوددارى ورزد ، امّا وقتى كه كسى شعر مىسرايد ، در اينجا به طور طبيعى انتظار آن هست كه مسائل به شكل دقيق تاريخى مطرح نشود . در شعر و ادبيات ، كم و زياد شدن سخنانى كه ردّ و بدل شده ، وصف قيافهء افراد ، چگونگى رخ دادن حادثه و بسيارى از مسائل ديگر متفاوت با نوشتههاى تاريخى است ، حتّى مرحوم نورى هم در كتاب لؤلؤ و مرجان اين قبيل مطالب را دروغ نمىداند . . . . « 2 » اين اثر به خاطر رويكرد نقّادانه و تحقيقى به نهضت عاشورا و مسائل مربوط به آن ، خصوصاً بررسى منابع تاريخ عاشورا ، ريشهيابى زمينههاى قيام كربلا ، و آثارى كه بر نهضت الهى آن حضرت مترتّب بوده و هست ، نگرشى تازه به تحريفات عاشورا ، و نيز نقد تفصيلى روضة الشهداء تأليف ملّاحسين واعظ كاشفى ، از آثار ممتازى است كه در دو دههء اخير پيرامون قيام حسينى نگارش يافته و تجزيه و تحليلهاى تاريخى مؤلّف در تبيين موضوعات
--> ( 1 ) . همان ، ص 96 - 98 . ( 2 ) . همان ، ص 302 - 303 .