امام اميرالمؤمنين ( ع ) از ياران سيّدالشّهداء ( ع ) به « عشّاق » تعبير فرموده است . . . . اينان همان گروهى هستند كه رسول خدا ( ص ) درباره‌شان فرمود : « لَا يَجِدُونَ الَم مَسَّ الحديد » . ياران حسين ( ع ) اين عاشقان حقيقى حق ، در جانبازى عاشقانهء خود هيچ احساس درد نكردند چرا كه مستغرق و فانى در جمال يار بودند . از جملهء آن عاشقان ، مىتوان از عابس الشّاكرى ياد كرد ؛ همان عابد و متهجّد دلاورى كه وقتى لشكر را به مبارزه طلبيد و فرياد زد : « الا رجلٍ ؟ الا رجلٍ ؟ » يا « الا رجلٍ لرجلٍ ؟ » و دشمن بزدل ، او را سنگباران نمود ، كلاهخود و زره خود را افكند و چنان شيرى بر دشمن حمله‌ور شد . اينان همان عاشقان پاكباخته‌اى بودند كه محبوبشان آنها را قبض روح فرمود و مجال دخالت به ديگرى نداد ، يعنى حجابى ميان عاشق و معشوق نيست : « فاذا برزت تلك العصابة الى مضاجعها ، تولّى اللّه قبض ارواحها بنفسه » ( رك : بحارالانوار ، ج 45 ، ص 29 و 80 ؛ عوالم ، ج 17 ، ص 272 و 344 ، نفس المهموم ، ص 251 و 282 و 391 ؛ مقتل خوارزمى ، ج 2 ، ص 23 ؛ وقعة الطّف ، ص 237 ، كامل الزّيارات ، ص 264 ؛ و انساب الاشراف ، ص 81 . ) « 1 » 2 - 25 . بررسى محتوايى كتاب ثاراللّه در اين كتاب ، تحقيقات ارزنده‌اى وجود دارد كه در كمتر مقتل فارسى ديده مىشود . مؤلّف محترم با اشرافى كه بر متون روايى ، لغوى و تاريخى دارد ، پيرامون هر يك از عناوين و موارد مطروحه ، شرح آموزنده‌اى ارائه مىكند . مثلًا دربارهء مقتل‌نگارى ، نخستين مقتل به زبان عربى را با تحقيقى بايسته معرّفى مىكند و پس از آن از منابع اوّليّه‌اى كه مقتل‌نگاران گذشته از آن سود جسته‌اند ، نام مىبرد و سپس چهارده مقتل از مقاتل عربى را به عنوان « مقاتل از ميان رفته » برمىشمارد و از تاريخ بلعمى - كه خلاصه مانندى از تاريخ طبرى است - به عنوان نخستين مقتل فارسى ياد مىكند . پس از معرّفى كتب مقاتل اهل سنّت ، به معرّفى مقتل‌هاى علماى شيعى مىپردازد . قرائت مؤلّف از فرهنگ عاشورا ، قرائت روايى و تاريخى است ، و تحقيقات ارائه شدهء او پيرامون مواردى كه در چهار فصل كتاب عنوان شده است ، براى

--> ( 1 ) . علّامهء مجلسى - قدّس سره - روايت زير را از امام باقر ( ع ) نقل كرده است : « خَرَج عَلىٌّ يَسير بِالنّاس ، حتّى اذا كان بكربلاء على ميلين او ميل تقدّم بين ايديهم حتّى طافَ بمكانٍ يقال لها المقدفان ، فقال : قتل فيها مأتا بنىٍّ ومأتا سبطٍ ، كلّهم شهداء ، ومناخ ركاب ومصارع عشّاق ، شهداء لا يسبقهم من كان قبلهم ولا يلحقهم من بعدهم ( رك : بحارالانوار ، ج 41 ، ص 295 ؛ نفس المهم‌وم ، ص 206 ؛ ومعالى السّبطين ( ص ) ، ج 1 ، ص 290 ) ، منقول از كتاب ثاراللّه ، ص 174 .