مسلمان شدند ، بيفزاييم - كه مسلمان شدنشان به خاطر مواجه با فتحى بود كه پيش آمد ، نه دريافت حقيقت - مىتوانيم ميزان خطرى را كه ممكن است اين عناصر بيافرينند ، ارزيابى كنيم ، زيرا اينك به ناگهان در اثر فقدان عرصه از رهبرى ، مجالى براى فعاليت بسيار ، در گستره‌اى وسيع يافته‌اند « 1 » . بنابراين خطير بودن اوضاع بعد از رحلت پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلّم چيزى نيست كه از نظر هيچ رهبرى كه پيگير امور عقيدتى باشد ، پوشيده بماند ، چه رسد به خاتم الانبيا . در جايى كه ابو بكر حاضر

--> ( 1 ) - در اين زمينه پيش‌بينى وقوع پديدهء ارتداد تعداد زيادى از كسانى كه بعد از فتح مكه مسلمان شدند ، قابل ملاحظه است . در حديثى از جابر بن عبد اللّه انصارى نقل است كه از رسول الله شنيدم : « مردم فوج‌فوج به اسلام در آمدند و فوج‌فوج هم از دين اسلام خارج مىشوند . . . » . همچنين جريان ارتدادى كه بعد از رحلت حضرت رسول اتفاق افتاد ، قابل ملاحظه است ، با اين‌كه حضرت مكررا از وقوع اين حالت ، مسلمانان را برحذر كرده بود . ر . ك : كشاف زمخشرى ، ج 4 ، ص 811 ؛ تاريخ طبرى ، ج 2 ، ص 245 . همچنين رجوع شود به حديث مشهور « حوض » كه حضرت رسول صلّى اللّه عليه و إله و سلّم فرمود : « من پيشگام شما بر حوض هستم . مردانى را مىآورند كه آنها را مىشناسم و آنها از آمدن نزد من منع مىشوند . آن‌گاه مىگويم : اينها اصحاب من هستند ؛ گفته مىشود : تو نمىدانى اينان بعد از تو چه كردند ؛ سپس مىگويم : از رحمت خدا دور باد كسى كه بعد از من امور را از مجراى درستش تغيير داد » . ر . ك : صحيح بخارى ، ج 8 ، ص 86 ، كتاب الفتن .