فصل چهارم : علوم در تمدن اسلامى تلاشهاى گوناگون علمى مسلمانان ، از جمله عوامل بسيار مهمى بود كه تمدن اسلامى را در مرتبهء سرآمدى تمدنهاى روزگار نشاند . كنجكاوى علمى عادت معمول دانشمندان گشته بود و آنان را به كشف عجايب و ناشناخته‌هاى دنيا وامىداشت ؛ كه نمونه‌هاى آن را مىتوان در تلاش براى اندازه‌گيرى سطح كرهء زمين و فعاليتهاى دامنه‌دار به خوبى مشاهده كرد . اخبار مندرج در قرآن و روايات دربارهء ملتهاى پيشين انگيزه‌اى بود كه افكار مسلمانان را به پيش مىراند و آنان را ترغيب مىكرد تا به محيط پيرامون خود با ديد علمى بنگرند ، سفر علمى و تحقيقاتى كنند و به منظور تكميل آثار علمىشان راههاى دور و دراز را در پيش گيرند و رنج غربت را بر خويش هموار سازند . در فصل حاضر كوشيده شده است تا به اندازهء امكان گوشه‌هايى از تلاشهاى علمى مسلمانان و علوم رايج در جوامع اسلامى بيان گردد ؛ و اين مقصود از طريق عناوين زير به انجام رسيده است : - شمارش علوم - شاخص‌ترين علوم رايج در ميان مسلمانان 1 . جغرافيا ؛ جغرافىدانان اسلامى 2 . پزشكى 3 . فيزيك صنعت و فناورى در تمدن اسلامى نتيجه‌گيرى پرسش و فعاليت