2 - 2 . تمدن اسلامى در شام شام در نزد جغرافىدانان قديم به سرزمينى واقع در فاصلهء ميان رودخانهء فرات تا مصر اطلاق مىگرديد ؛ و امروزه همهء سرزمينهاى سوريه ، لبنان ، فلسطين و اردن ، نيز بخشهايى از تركيه در آن جاى دارد . سرزمين شام ، پيش از اسلام نزد اعراب از اهميت بازرگانى برخوردار بود و بازرگانان شبه جزيرهء عربستان پيوسته به آنجا آمد و شد مىكردند . اما پس از اسلام ، دلايلى دينى شام را در كانون توجه مسلمانان قرار داد . چنان كه نخستين لشكركشيهاى مسلمانان به بيرون از شبه جزيره ، در روزگار پيامبر ( ص ) به سوى مرزهاى شام انجام گرديد . گويا رسول خدا ( ص ) درصدد بود تا بار دوم نيز بدان سوى لشكر بكشد . ايشان در آستانهء پيوستن به ملكوت اعلى سپاه اسامة بن زيد را تجهيز فرمود و به مردم فرمان داد كه به آن لشكر بپيوندند . پس از رحلت حضرت رسول ( ص ) و آغاز فتوحات اسلامى ، پس از فتح چند ناحيهء همجوار ، نخستين جايى كه گشوده شد سرزمين شام بود . « 1 » پس از گشوده شدن شام به دست مسلمانان ، اين سرزمين همچون خط مقدم مسلمانان ، به ويژه در برابر مسيحيان اهميتى ويژه يافت . ساخت قلعه‌ها و دژها ، به ويژه در مرز بيزانس ، و از همه مهم‌تر ، مساجد بزرگ آغاز گرديد و آن سرزمين چنان موقعيتى يافت كه حتى برافتادن امويها و انتقال مركز خلافت از دمشق به بغداد ، چيزى از اهميتش نكاست . به ويژه آنكه سده‌هاى پنجم تا هفتم هجرى شاهد تهاجم همه جانبهء مسيحيت ( جنگ‌هاى صليبى ) براى بازپس‌گيرى آن سرزمين از دست مسلمانان بود . پرسش : جنگهاى صليبى به چه جنگهايى گفته مىشود و كدام كشورهاى مسيحى در آنها شركت داشته‌اند ؟ جنگهاى صليبى علىرغم زيانهاى انسانى و اقتصادى بسيارى كه بر جهان اسلام وارد ساخت ، فرهنگ و تمدن اسلامى را به غرب منتقل كرد . از اينجا بود كه مسيحيان با تمدن اسلامى آشنا گشتند و آن را همچون غنيمتى گران‌بها به كشورهاى خويش انتقال دادند . اما آثار تمدن اسلامى در شامات فراوان است ، چنان كه براى نمونه آثار اسلامى موجود در

--> ( 1 ) . فتوح البلدان ، بلاذرى ، ص 118