عبد الحسين بينش

113

آشنايى با تاريخ تمدن اسلامى ( فارسي )

داده‌اند كه ميان نجد و يمن و عراق قرار گرفته است . « 1 » گرچه پهناورى صحراها ، اندك بودن آب و گرمى هوا زندگى را بر مردم عربستان سخت گردانيده ، اما در مقابل از آنان انسانهايى سخت‌كوش ، نيرومند و چابك تربيت كرده است . « 2 » زندگى در اين سرزمين پهناور ، افزون بر مزيتهاى فردى ، مزايايى سياسى نيز براى ساكنان آنجا داشته به اين معنا كه كم‌تر قدرتى عزم تصرف آنجا را كرده و اگر هم كسى چنين خيالى را در سر پرورانده ، يا ناكام مانده و يا نابود گشته است . « 3 » نقل شده كه اسكندر چهارصد سال پيش از ميلاد با آگاهى بر ذخاير و نفايس عربستان عزم تصرف آنجا را داشت ، ولى عمرش وفا نكرد و موفق به انجام اين كار نگشت . چون قلمروش ميان جانشينان وى تقسيم شد ، آن قسمت از كشور كه با مصر و فلسطين همجوار و مسكن اعراب بود ، داخل در حصّهء بطلميوس « 4 » گرديد . نبطيان با بطلميوس همراه شدند ، ولى آنتىگون « 5 » پس از تصرف شام و فينيقيه يكى از سرداران نامى خود را براى جنگ با نبطيان اعزام داشت . سردار مزبور حمله برده پترا را متصرف شد . اما همهء نيروهاى همراه وى كه بالغ بر 600 ، 4 تن بودند كشته شدند . دِيُودور مىنويسد كه وقتى دِسْترِيُوس وارد پترا شد ، اعراب به او چنين گفتند : اى دستريوس پادشاه ، چرا با ما مىجنگى ، ما در ريگستانى به سر

--> ( 1 ) . براى آگاهى بيشتر ر . ك . تاريخ سياسى اسلام ، ص 27 ( 2 ) . ناصرخسرو قباديانى دربارهء اين خصيصه اعراب داستانى را نقل كرده كه شنيدنى است . او مىنويسد : « و به همين‌حج ، از مردم خراسان ، قومى به راه شام و مصر رفته بودند و بر كشتى به مدينه رسيدند . ششم ذى الحجّه ايشان را صد و چهار فرسنگ مانده بود تا به عرفات رسند ، گفته بودند : « هر كه ما را در اين سه روز كه مانده است به مكّه رساند ، چنان كه حج دريابيم ، هر يك از ما چهل دينار بدهيم . » اعراب بيامدند و چنان كردند كه به دو روز و نيم ايشان را به عرفات رسانيدند و زر بستاندند . و ايشان را بر شتران جمازه بستند و از مدينه برآمدند و به عرفات آوردند : دو تن مرده كه بر آن شتران بسته بودند ، و چهار تن زنده بودند ، اما نيم مرده ، نماز ديگر كه ما آنجا بوديم برسيدند ، چنان شده بودند كه بر پاى نمىتوانستند ايستادن و سخن نيز نمىتوانستند گفتن . حكايت كردند كه : در راه بسى خواهش بدين اعراب كرديم كه « زر كه داده‌ايم شما را باشد ، ما را بگذاريد كه بىطاقت شديم » ، از ما نشنيدند و همچنان براندند . » ( سفرنامهء ناصرخسرو ، ص 106 ) ( 3 ) . آخرين حمله‌اى كه پيش از ظهور اسلام به داخل شبه جزيرهء عربستان انجام گرفت از سوى ابرهه ، پادشاه‌حبشه ، بود كه با پيل سوارانش قصد تصرف مكه را داشت و در سورهء فيل به آن اشاره شده است . ( قرآن كريم : سورهء فيل / آيه 1 - 5 ) ( 4 ) . بطلميوس ( ) ( 323 - 305 ق . م ) از سرداران اسكندر كه پس از مرگ وى پادشاهى مصر را به دست‌گرفت ( 5 ) . آنتىگون : از سرداران اسكندر و پادشاه مقدونيه