متأسفانه به دليل غفلت خلفاى اسلامى و رخوت حكمرانان مسلمان اين كشتار وحشيانه هيچ واكنشى را در پى نداشت و همين موضع انفعالىِ جهان اسلام بر ابعاد فاجعه و عمق آن افزود . سه . مغولان هجوم وحشت‌بار تاتار كه از اوائل سده هفتم هجرى رعدآسا بر سر مرز و بوم سرزمين‌هاى چين و ايران فرودآمد ، در كمتر از ده سال خاوران و باختران ايران‌زمين را درنورديد و بدين‌رو امپراتورى بزرگ مغول پديد آمد . « 1 » با مرگ چنگيز ، شوراى گزينش ايلخان ( قوريلتاى ) پس از گذشت دو سال اوكتاىخان را به مقام جانشينى و يا قاآن بزرگ مغول برگزيد . با استقرار وى بر سرير قدرت و تقويت نهادهاى حكومتى و سياسى ، اردوكشىهاى نظامى با شيوه‌اى ديگر به سوى غرب مغولستان آغاز شد و اين بار موج آن به دروازه‌هاى اروپا نيز رسيد . « 2 » با مرگ اوكتاى ، پس از يك رشته درگيرىهاى خاندانى ، منكو بر تخت قاآنى نشست . به دنبال قدرت‌گيرى او اردوكشىهاى مغول به سمت چين و آسياى باخترى با هدف تشكيل امپراتورى بزرگ مغولى بار ديگر آغاز شد . سردار بزرگى كه مىتوانست براى حمله به آسياى غربى تجهيز شود ، هولاكوخان برادر خان بزرگ مغول ، منكوقاآن بود . « 3 » هنوز قرن هفتم هجرى به نيمه نرسيده بود كه مغولان شرق عالم اسلامى را لجام گسيخته درنورديدند . بدين روى ، بنيادهاى فكرى و فرهنگى ، علمى ، سياسى ، اقتصادى و اجتماعى جهان اسلام ويران گرديد و خللى جبران‌ناپذير بر پيكرهء تمدن نوپاى اسلامى نشست . پيام‌هاى تهديدآميز خان مغول براى آخرين خليفه عباسى مستعصم پى در پى ارسال شد . به‌رغم توصيه‌هاى محمد بن علقمى ، وزير خليفه كه مدارا با مغولان را توصيه كرده بود ، نظر ساير درباريان مبنى بر مخالفت با وزير كارساز افتاد و خليفه پاسخ‌هايى تند و پرخاشگرانه به خان مغول داد . « 4 » با وجود تكرار اين پيام‌هاى مبارزه‌طلبانه ، در نهايت خان مغول كه از ضعف دربار عباسيان

--> ( 1 ) . بنگريد به : ابن اثير ، الكامل فى التاريخ ، ج 7 ، ص 596 - 570 . ( 2 ) . ابن عبرى ، تاريخ مختصر الدول ، ص 343 . ( 3 ) . همان ، ص 364 و 365 . ( 4 ) . ابن دقماق ، الجوهر الثمين فى سير الخلفاء و الملوك و السلاطين ، ص 176 و 177 .