مطلع بود ، به بغداد يورش برد و بساط ديرپا ، اما فرسودهء خلافت عباسيان را درهم پيچيد . شهر بغداد از چهار سو مورد حمله مغولان قرار گرفت . « 1 » سرانجام با منجنيق‌هاى ويرانگر و پرتاب تيرهاى سهمگين مسلمانان شكست خوردند « 2 » و شهر بغداد يك هفته در آتش قتل و تاراجْ سوخت و آمار كشتگان شهر فزونى يافت . « 3 » سقوط بغداد در سال 656 هجرى و برافتادن خلافت عباسيان ضربه‌اى دهشتناك بر جهان اسلام وارد نمود و همهء قوام و سداد آن را از ميان برد . « 4 » مرگ حزن‌انگيز آخرين خليفه عباسى و كشتار دسته‌جمعى مردم عراق موجب شد ساير شهرهاى اسلامى نيز تسليم مغولان شوند . « 5 » نتايج حمله مغول 1 . ويرانى و تاراج شهرها : يكى از عوارض ناخوشايند جنگ ، غارت و چپاول قوم مغلوب و پيروزمندى و مستى مهاجمان است . بنابراين مهم‌ترين نتيجهء مستقيم جنگ‌هاى فراگيرى چون تهاجم همه‌جانبه مغولان ، غارت و ويرانى شهرهاست . آنچه در اين ميان آسيب جدى و جبران‌ناپذيرى خواهد خورد ، از ميان رفتن مفاخر فرهنگى يك قوم است . در حمله مغولان هيچ‌يك از مراكز فرهنگى در شرق جهان اسلام در امان نماند و ضايعات جبران‌ناپذيرى بر پيكره تمدن اسلامى فرود آمد . ياقوت حموى كه اندكى بعد از حمله مغول به رى ، از اين شهر ديدن كرده بود ، مىنويسد : اتفاق چنين افتاد كه من در حال گريز از حملهء تاتار به سال 617 ه از آنجا گذشتم . شهر ويرانه و از خرابه‌هاى آن تنها ديوارها با نقش و نگار و منبرها باقىمانده بود . . . . « 6 » 2 . انهدام كانون‌هاى علمى : وسعت و دامنهء تهاجم مغولان چنان بود كه هيچ چيز از حمله آنها در امان نماند و در اين ميان آنچه بيش از همه آسيب ديد ، نهادهاى علمى ، كتابخانه و آموزشگاه‌ها بودند . « 7 » كتاب‌هاى تاريخى اين عصر مشحون از نام دانشمندان ، عارفان ، فقيهان و شاعرانى است

--> ( 1 ) . ديار بكرى ، تاريخ الخميس فى احوال نفس النفيس ، ج 2 ، ص 377 . ( 2 ) . ابن عبرى ، تاريخ مختصر الدول ، ص 373 . ( 3 ) . همان ، ص 374 . ( 4 ) . حسن ابراهيم حسن ، تاريخ الاسلام السياسى و الدينى و الاجتماعى ، ج 4 ، ص 161 . ( 5 ) . ديار بكرى ، تاريخ الخميس فى احوال نفس النفيس ، ج 2 ، ص 377 و 378 . ( 6 ) . حموى ، المعجم البلدان ، ج 3 ، ص 117 . ( 7 ) . ديار بكرى ، تاريخ الخميس فى احوال نفس النفيس ، ج 2 ، ص 380 .