3 . قصر خرّانه : يكى ديگر از نمونه‌هاى عالى معمارى غيرمذهبى امويان قصر خرّانه است . به لحاظ موقعيت جغرافيايى ، اين قصر در بالاى تپه‌اى در اردن قرار گرفته است . آرايه‌هاى به‌كاررفته در آن ايرانى - عربى است . « 1 » كتيبه‌هاى مخطط موجود در آن ، تاريخ و هدف ساخت قصر را نشان مىدهد . 4 . قصر المشَتّى : اين قصر - كه نامش در لغت به معناى اردوگاه زمستانى است - نمونه عالى معمارى اموى و قصرهاى بيابانى اين دوره است كه سراسر هنر تركيبى بيزانسى - ساسانى در آن موج مىزند . « 2 » اصل بنا به تقليد از معمارى ساسانى ساخته شده و تالار تشريفات آن نشانه‌هاى نفوذ معمارى بيزانسى را در خود دارد . « 3 » از ديگر بناهاى مشهور عصر اموى رُصافه ، قصر الحير غربى و خَربَةُ المُفجر است كه از حيث پيكره‌ها ، نقاشىها ، ديوارنگارىها ، كاشىكارى ، موزاييك‌هاى فراوان و تزئينات سنگى شهرت دارند . با اين توصيف در يك جمع‌بندى مىتوان هنر اموى را هنرى برگرفته ، اقتباسى و تلفيقى دانست . « 4 » به ديگر بيان ، امويان برخى از مفاهيم شمايل‌نگارى و اشكال معمارى و تزئينى خود را از سرزمين‌هاى فتح‌شده به عاريت گرفته ، با ذوق و سليقه هنرمندان اسلامى درآميختند و برخى مفاهيم نوين را به وجود آوردند . از همين روى شايد بتوان ادعا نمود ، دوره امويان عصرى است كه در آن سنت‌هاى هنرى تمدن اسلامى پايه‌گذارى شد و برخى نيز شكل گرفت و اشكال آن منسجم‌تر شد و سپس به ساير دوره‌هاى خلافت اسلامى تسرى يافت . ويژگىهاى هنر عصر اموى بدين شرح است : يك . مضامين هنرى اين دوره بيشتر تلفيقى است كه بخشى از بيزانس و بخشى ديگر از شرق به ويژه سرزمين ايران گرفته شده است . دو . مضامين هنرى عصر اموى بازنمايى نوعى تفنن و تفريح است ؛ چنان كه در تصاوير اين دوره بيشتر رامشگران و خنياگران ، باده‌گساران و بندبازان ، صحنه‌هاى شكار ، كِشتى و آب‌تنى و بازىهاى دريايى وجود داشت .

--> ( 1 ) . همان ، ص 38 . ( 2 ) . س . م . ديماند ، راهنماى صنايع اسلامى ، ترجمه عبداللَّه فريار ، ص 27 . ( 3 ) . ارنست كونل ، هنر اسلامى ، ترجمه هوشنگ طاهرى ، ص 19 . ( 4 ) . ريچارد اتينگهاوزن و اولگ گرابار ، هنر و معمارى اسلامى ، ترجمه يعقوب آژند ، ص 52 .