امام جماعت ( يا خليفه ) در نظر گرفته مىشد . « 1 » دو . داشتن مناره ، تا بر فراز آن مؤذّن در ساعت معينْ مردم را به اداى فريضهء نماز دعوت كند . سه . دارا بودن محراب به معناى جايگاه و جهت كرنش و سجده‌گاه . افزون بر ساخت مساجد و بناهاى مذهبى كه به امويان منسوب است ، برخى اماكن غيرمذهبى نيز از آثار معمارى اين دوره به شمار مىآيد . علاقهء خلفاى اموى به شاهان ساسانى و اكاسرهء روم خيلى زود آنها را به سلاطين اسلامى مبدّل نمود . اين تقليد ، در امور قصرسازى و پرداختن به تزئينات آن بيشتر بود . در واقع مفاهيم جديد و مضامين تزئينى بازتابى از انديشه‌ها و حالات شاهان اموى است . صرف‌نظر از شمار زياد اشياى منقور و منقوش عصر اموى كه از قصرها و كاخ‌هاى ايشان به دست آمده ، اصلىترين آثار اين دوره را مىتوان در چند نمونهء خاص بررسى كرد . آنچه در پى مىآيد بخشى از اين آثار است كه به دليل دارا بودن مضامين هنرى در تاريخ امويان بسيار حايز اهميت است : 1 . قصر عَمره : اين قصر به فرمان وليد بن عبدالملك در سال 94 هجرى ساخته شد ، تجلى تركيب و تلفيق هنر ساسانى و يكى از نمونه‌هاى برجسته هنر اموى به شمار مىآيد و عهد ساسانى و بيزانس را به گونه‌اى زيبا در خود داراست . « 2 » پيكره‌اى كه در قصر عَمره موجود است ، مؤيد اين مدعاست . اين پيكره ، فرمانروايى را نشسته بر تختى نشان مىدهد كه هاله‌اى به دور سر و ردايى بلند بر تن دارد و ملازمانى در دو سوى او هستند . ديوارهاى اين قصر مزيّن به تصاوير « 3 » و اشكال مجازى ، مناظر زندگى روزانه و تصاوير حيوانات و نقوش نباتاتى است كه با اسلوب يونانى ترسيم شده و تعبيرات ايرانى و هندى را نيز در خود دارد . چنان كه تصويرگرىهاى بديع اين قصر بيانگر ظرافت هنرمندان اين دوره است . يكى از شگفتىهاى اين قصر ، سقف فلكى آن است كه با علايمى از موجودات كيهانى و مجموعه ستارگان و تصاوير بديع فضايى مزين شده است . 2 . قصر الحير شرقى : اين قصر تجلى اوج معمارى هنر عصر اموى است . اشكال به‌كارگرفته در اين كاخ ، تزئينات عالى ، چشم‌انداز فوق‌العاده و تصاوير مختلف آن بسيار حايز اهميت است . ساختار و تركيب بناهاى آن ، شهرى كوچك با همه تجهيزات را به ذهن تداعى مىكند . افزون بر اين ، شيوه آبرسانى و مهمانخانه‌هاى باشكوه آن نيز كه در نهايت ظرافت و دقت ساخته شده بود ، بيانگر اوج سليقه هنرمندان اين عصر است .

--> ( 1 ) . ابن منظور ، لسان العرب ، ج 5 ، ص 267 . ( 2 ) . براى آگاهى بيشتر بنگريد به : كارل جى دورى ، هنر اسلامى ، ترجمه رضا بصيرى ، ص 29 - 26 . ( 3 ) . ريچارد اتينگهاوزن و اولگ گرابار ، هنر و معمارى اسلامى ، ترجمه يعقوب آژند ، ص 42 .