در وقفنامهء مدرسهء ناصريه مصر وظيفه معيد اين‌چنين بيان شده است : براى كسى كه نيازمند توضيح است ، درس را شرح دهد و او را براى درس‌هاى آينده آماده كند و دانشجويان را به كار [ / تحصيل دانش ] تشويق نمايد . « 1 » به تدريج با نظام‌يافتن ساختار علمى مراكز آموزش عالى ، مرحله استاديارى يكى از مرتبه‌هاى علمى به شمار آمد ؛ آن گونه كه بدون گذر از اين مرحله رسيدن به كرسى استادى مقدور نبود . هر استادى پيش از رسيدن به اين مرتبه مدتى دستيارى استاد برجسته‌اى را گذرانده بود . معيدان در صورت غيبت استاد - حتى براى مدت طولانى - وظيفه اداره كلاس را بر عهده مىگرفتند . در اين مدت آنان هرگز به عنوان استاد در محضر درس حاضر نمىشدند . براى نمونه ، سى سال مدرسه صلاحيه مصر بدون استاد تنها با حضور ده معيد اداره مىشد تا اينكه استادى براى تدريس در آنجا حضور يافت . « 2 » هر استاد به فراخور كار خود يك يا چند معيد داشت . ابن‌بطوطه در ديدار از مدرسه مستنصريه بغداد استادى را در حال املاى درس ديده بود كه به همراه معيدان خود به امر تدريس مشغول بود . وى آنچه ديده اين‌گونه باز مىگويد : در سمت راست و چپ او دو معيد بودند كه املاى وى را [ براى دانشجويان ] بازگو مىكردند . « 3 » 3 . دانشجو درس خواندن و پاى محضر استاد حاضر شدن و يا در حلقهء علمى درآمدن ، افتخارى بود كه در نظام آموزشى اسلامى به دانشجو اعتبار مىبخشيد . در ساختار آموزشى مدارس و دانشگاه‌هاى اسلامى دو نوع دانشجو وجود داشت : المُشتغل و المُستمع . « المشتغل » دانشجويى بود كه به طور ثابت و تمام‌وقت تحصيل مىكرد و كمك هزينهء بيشترى نسبت به ساير دانشجويان پاره‌وقت دريافت مىنمود . در مقابل ، « المستمع » دانشجويى بود كه به طور پاره‌وقت و آزاد در كلاس‌هاى

--> ( 1 ) . مقريزى ، السلوك لمعرفة دول الملوك ، ج 1 ، ص 287 . ( 2 ) . سيوطى ، حسن المحاضرة فى اخبار مصر و القاهرة ، ج 2 ، ص 224 . ( 3 ) . ابن بطوطه ، سفرنامه ابن بطوطه ، ترجمه محمدعلى موحد ، ج 1 ، ص 242 .