در نگاه نخست ، اين مطلب اغراق‌آميز مىنمايد ، اما با مطالعه فهرست بيمارستان‌هاى نواحى مختلف و نوع خدمات عمومى و عدم محدوديت آموزشى به افراد مستعد تعليم ، مىتوان همگانى و عام‌المنفعه بودن اين بيمارستان‌ها را دريافت . ساختار و شيوه‌هاى آموزش در دانشگاه‌هاى اسلامى 1 . استاد و شيوه آموزشى با بررسى دقيق تاريخ آموزش اسلامى مىتوان به خوبى دريافت كه روند آموزشى در مدارس اسلامى به گونه‌اى طراحى شده بود كه استاد در رأس هرم آموزشى قرار داشت . گاه اهميت به استاد چنان بود كه دانش‌پژوهِ بىاستاد همچون انسانى بىخدا و يا راهنمايىشده به دست اهريمن تلقى مىشد . « 1 » . در نظام تعليم و تربيت اسلامى به وجود استاد و راهنما تأكيد بسيارى شده است . « 2 » بنا بر همين نظر ، بسيارى از مورخان و محققان برجسته ، آموزش دانش را فن و مهارتى ويژه دانسته‌اند كه امروزه به روش تدريس موسوم است . ابن‌خلدون در اين باره مىنويسد : تعليم در كليه دانش‌ها نياز به معلمان نامورى داشت كه در فن و دانش خود معتبر بودند و اين امر هم نشان مىدهد كه تعليم دانش ، فن و صناعت خاصى است كه در آن اصطلاحات مختلف وجود دارد ؛ چه هريك از پيشوايان نامور دانش داراى اصطلاحات خاصى در تعليم دانش مىباشند كه مخصوص به خود آنهاست . « 3 » در كنار استاد كه عالىترين ركن آموزش بود ، همواره دو ركن ديگر نيز وجود داشت : يكى شاگرد و ديگرى پدر « 4 » كه اين خود از پيوند مستحكم ميان نظام خانه و مدرسه - به عنوان دو كانون مهم آموزشى - حكايت دارد . « 5 »

--> ( 1 ) . 1 . Journal Asiatique , 1940 , pp . 248 - 285 . ( 2 ) . ابن جماعه ، تذكرة السامع و المتكلم فى ادب العالم و المتعلم ، ص 87 ؛ رسائل اخوان الصفاء ، ج 4 ، ص 18 . ( 3 ) . ابن خلدون ، مقدمه ، ص 875 . ( 4 ) . زرنوجى ، تعليم المتعلم ، طريق التعلم ، ص 15 . ( 5 ) . شلبى ، تاريخ آموزش در اسلام از آغاز تا فروپاشى ايّوبيان در مصر ، ترجمه ساكت ، ص 173 .