فاطمه جان احمدى

154

تاريخ فرهنگ وتمدن اسلامى ( فارسي )

اين مدرسه به عنوان يكى از بهترين نمونه‌هاى مدارس اسلامى شبانه‌روزى است كه در سال 567 هجرى بنا شده است . استحكام معمارى آن به حدى است كه تا كنون بخش‌هاى مهمى از آن باقىمانده است . بخش‌هاى الحاقى به اين مدرسه بسيار درخور توجه است : ايوان اين مدرسه همان كلاس درس و يا محل اجراى حلقه‌هاى آموزشى بود و مسجد نيز روبروى ايوان قرار داشت و محلى همگانى بود . اتاق‌هاى مخصوص استادان و آسايشگاه موقت ايشان نيز از مميزات اين بناست . خوابگاه‌هاى دانشجويان و محل آبدارخانه ، آشپزخانه و نهارخورى متصل به آن و انبار مواد غذايى و ساير اماكن رفاهى ، همه در ساختمان مدرسه به شكلى زيبا كنار هم قرار گرفته بود . موقوفات بسيارى نيز به مدرسه اختصاص داشت كه درآمد تنها بخشى از آن پانصد دينار مغربى برآورد شده است . « 1 » حافظان و قاريان قرآن و طالبان علوم دينى در اين شهر مقام بلندى داشتند و خانه‌هاى بسيارى به آنها وقف شده بود . سنگ‌نبشته‌هاى اطراف مدرسه گوياى نام واقفان و ميزان موقوفات است كه اين خود مؤيد وضعيت اقتصادى خوب مدرسه نوريه مىباشد . « 2 » يكى از ويژگىهاى اين مدارس ، راحتى خيال طالبان علم از امرار معاش بود ؛ زيرا مستمرى مناسب و محل اسكان درخور توجه به آنها داده مىشد . پنج . مدارس مغرب مغرب اسلامى متأثر از مصر و ساير سرزمين‌هاى شرق اسلامى به نهضت مدرسه‌سازى روى آورد . دو دولت مهم حَفصى و مَرينى از پيشتازان تأسيس مدرسه در سرزمين‌هاى مغرب اسلامى هستند . بانو اميره عطف ، يكى از بانيان و خيّران مدرسه‌سازى است كه در سال 650 هجرى نخستين مدرسه را بنا نهاد . پس از او ساير اميران ، بزرگان و اشراف به مدرسه‌سازى پرداختند . مدارسى چون شماعيّه ، هواء يا توفيقيّه ، معرضيه ( مدرسه فاس جديد ) ، صهريج ، عطارين فاس ، عظمى مراكش ، مصباحيّه و عنانيه فاس از بزرگ‌ترين و بهترين مدارس مغرب اسلامى به شمار مىآيند .

--> ( 1 ) . ابن‌جبير ، سفرنامه ، ترجمه پرويز اتابكى ، ص 348 . ( 2 ) . همان .