1 . كثرت مدرسه‌سازان و سبقت خيّران و واقفان در امر ساخت مدرسه . « 1 » 2 . وسعت زياد مدارس و برخوردارى از معمارى زيبا و شگرف . 3 . تجهيز مدارس با بهترين وسايل ممكن . 4 . ايجاد امكانات رفاهى چون كتابخانه و قرائت‌خانه ، خوابگاه ، آشپزخانه ، محل خريد و حمام . 5 . دارا بودن املاك موقوفه با درآمدهاى قابل‌توجه براى دخل و خرج مركز تعليمى . 6 . اعطاى مستمرى به استادان و مدرسان . « 2 » 7 . اعطاى شهريه به دانشجويان و علم‌آموزان . « 3 » چهار . مدارس شام سرزمين شام داراى مساجد بسيارى بود كه بيشترين آنها به تعليم قرآن و علوم مرتبط با آن و يا علوم حديثى اشتغال داشتند . نخستين كسى كه مدرسه قرآنى را در شام تأسيس نمود ، رشأ بن نظيف دمشقى ( 444 ه ) بود كه بدين مناسبت آن را دار القرآن و يا مدرسهء رشائيه ناميدند . « 4 » در عصر فاطميان نيز دارالحكمه‌اى مشابه دارالحكمه مصر ، در شام تأسيس شد . از ميان نام‌آوران مدرسه‌ساز در شام نام سيف الدوله حمدانى شيعه‌مذهب شايسته توجه است . مدارسى كه وى ساخت از عمده وسائل رفاهى برخوردار و مجهز به كتابخانه بود . يكى ديگر از مدرسه‌سازان نامى اين سرزمين نورالدين محمود بن زنگى است . به اهتمام او بزرگترين مدرسهء اهل‌سنت به نام مدرسهء « نوريهء كبرى » ساخته شد . « 5 »

--> ( 1 ) . در تأييد اين مدعا مقريزى در المواعظ و الاعتبار بذكر الخطط و الآثار و سيوطى در حسن المحاضرة فى اخبار مصر و القاهرة به تفصيل نام اين مدارس و واقفان و بانيان آنها را به‌دست داده‌اند . ( 2 ) . در نتيجهء بالا گرفتن موقوفاتِ خيّران به مدارس و كتاب‌هاى عايدى بالا و درآمدزايى فراوان ، علاوه بر پرداخت شهريه ، مستمرى و حقوق چشمگيرى به استادان پرداخت مىشد . ( ابن خلدون ، مقدمه ، ص 883 . ) ( 3 ) . براى نمونه ، سالانه مقدارى از محصول گندم موقوفات مدرسه قمحيه ميان استادان و دانشجويان آن تقسيم مىشد . به دليل كثرت محصول گندم ، اين مدرسه را قمحيه نام نهادند . ( مقريزى ، المواعظ و الاعتبار بذكر الخطط و الآثار ، ج 4 ، ص 201 . ) ( 4 ) . محمد كرد على ، خطط الشام ، ج 6 ، ص 66 . ( 5 ) . همان ، ص 67 .