ابتدايى و معلمان مسلمان نيز آموزگاران مرحله عالى بودند . بنابراين تعاليم عالى اسلامى در كمترين زمان ممكن همه جنبه‌هاى تمدنى جزيرةالعرب را تغيير داد . نخستين آموزشگاه عصر نبوت مسجدالنبى صلى الله عليه و آله بود كه در آنجا همه تعليمات اسلامى به فراگيران آموزش داده مىشد . با اين همه ، فراگيرى و آموزش در پايان عصر پيامبراكرم صلى الله عليه و آله به دلايل متعدد به كندى رشد يافت ؛ برخى از اين دلائل بدين قرار است : 1 . نبود سنت كتبى رايج پيش از اسلام ؛ زيرا بيشتر آموزه‌هاى عرب قبل از اسلام بر منابع شفاهى استوار بود . 2 . نبود منابع كتبى در حجاز به گونه‌اى كه بعد از ظهور اسلام تنها قرآن كريم به عنوان منبع آموزشى وجود داشت كه هم قرائت آن دشوار بود و هم نوشتن آن ؛ چرا كه داراى قواعد و اصول بسيار بود . 3 . فراگير نبودن خواندن و نوشتن در ميان همه طبقات اجتماعى . 4 . نبودن معلم كافى . 5 . نبود و كمبود وسايل آموزشى چون دوات و كاغذ . 6 . نبود الفباى منظم و قابل كتابت زبان عربى . 2 . عصر خلفاى راشدين ( 11 - 41 هجرى ) اوضاع حجاز در دوره حكومت خليفه نخست ابوبكر بن ابىقحافه ( 11 - 13 ه . ق ) به دليل جنگ‌هاى اهل رِدّه « 1 » و يا شورش پيامبران دروغين « 2 » آشفته بود . از همين‌رو ، خليفه فرصت زيادى براى اجراى برنامه‌هاى تعليمى نيافت ، هرچند سياست منع كتابت حديث بر كندى روند آموزش

--> ( 1 ) . پس از وفات پيامبراسلام صلى الله عليه و آله و انتخاب ابوبكر بن ابىقحافه در سقيفه بنىساعده به عنوان خليفه‌مسلمين ، برخى از قبايل نوكيش اسلامى سر به شورش برداشتند و از دين به دلايل مختلف از جمله عدم پرداخت زكات و عده‌اى نيز با ادعاى نبوت سر برتافتند . خليفه نيز براى سركوب كردن آنها اقدامات متعددى انجام داد . براى آگاهى بيشتر بنگريد به : واقدى ، كتاب الرّدة ، تحقيق يحيى الجبورى ؛ ابن اعثم كوفى ، الفتوح ، ترجمه مستوفى هروى ، ص 80 - 9 . ( 2 ) . برخى از افراد قبايل مختلف عرب پس از رحلت پيامبر صلى الله عليه و آله از فرصت استفاده كردند و ادعاى نبوت نمودند . بنگريد به : واقدى ، كتاب الرّدة ، ص 95 - 91 ، 102 - 100 و 111 و 112 ؛ ابن اعثم كوفى ، الفتوح ، ترجمه مستوفى هروى ، ص 15 - 13 . )