محققان ، دانشمندان و طلاب ، با پرداخت امتيازاتى به آنها بر روند اين جابه‌جايى افزودند . بخشى از ناموران اين عصر عبارتند از : ابوبشر متى بن يونس « 1 » مترجم و مفسر از زبان سريانى به عربى ، ثابت بن قروه « 2 » دانشمند برجسته و يكى از مترجمان چهارگانه و پسرش ابراهيم ، « 3 » يحيى بن عدى دانشمند ، مفسّر و مترجم از زبان يونانى و سريانى به عربى ، « 4 » عيسى بن اسحاق معروف به ابن‌زُرعه دانشمند صاحب نام علم منطق و فلسفه و مترجم از زبان سريانى به عربى ، « 5 » هلال بن ابىهلال حمصى ، مفسّر و مترجم توانمند ، « 6 » ابوالخير الحسن بن سوار ، مشهور به ابن‌خمار . « 7 » دلايل توجه مسلمانان به ترجمه آثار تمدن‌هاى مختلف بىگمان عوامل مختلفى در ترغيب مسلمانان به ترجمه كتاب‌ها و متون كهن علمىِ ساير تمدن‌ها مؤثر بود . به دليل تنوع و تفاوت اين عوامل ، به طور كلى مىتوان آنها را به دو بخش عوامل درونى و بيرونى تقسيم نمود . 1 . عوامل درونى 1 . تأكيد قرآن بر علم‌اندوزى ، دانش‌افزايى و خردورزى . « 8 » 2 . توصيه‌هاى مكرر پيامبراكرم صلى الله عليه و آله مبنى بر كسب علم و علم‌اندوزى حتى از كافران « 9 » يا از

--> ( 1 ) . ابن نديم ، الفهرست ، ص 323 و 324 ؛ قفطى ، تاريخ الحكماء ، ترجمه بهمن دارايى ، ص 59 و 60 . ( 2 ) . ابن نديم ، الفهرست ، ص 332 ؛ قفطى ، تاريخ الحكماء ، ترجمه بهمن دارايى ، ص 170 - 161 ؛ ابن‌جلجل ، طبقات الاطباء و الحكماء ، ص 75 ؛ زركلى ، الاعلام قاموس تراجم لأشهر الرجال و النساء ، ج 1 ، ص 98 . ( 3 ) . ابن خلّكان ، وفيات الأعيان و انباء ابناء الزمان ، ص 314 و 315 . ( 4 ) . ابن نديم ، الفهرست ، ص 324 ؛ قفطى ، تاريخ الحكماء ، ترجمه بهمن دارايى ، ص 61 . ( 5 ) . ابن نديم ، الفهرست ، ص 325 . ( 6 ) . همان ، ص 302 . ( 7 ) . همان ، ص 325 . ( 8 ) . آيات متعددى مبنى بر تدبر و تعقل در قرآن وجود دارد . علاوه بر اين ، در قرآن به علم و علم‌آموزى نيز اشاره‌هاى فراوانى شده ؛ چنان كه شصت بار كلمه علم و 854 بار مشتقات آن تكرار گرديده است . ( 9 ) . پيامبر صلى الله عليه و آله به زيد بن ثابت فرموده بود نوشتن را از يهوديان بياموز . ( بلاذرى ، فتوح البلدان ، ص 659 . )