بود كه ادب فارسى را با استوارى تمام بنيان نهادند و ديگرى نيز روىكارآمدن امرا و خاندان‌هاى بزرگ و رجال ثروتمندى كه از شاعران و نويسندگان فارسى حمايت مىكردند . « 1 » نثر نيز مانند شعر ، دوره‌هاى مختلفى را پشت‌سر نهاده است . در برخى دوره‌ها شاهد شكوفايى نويسندگانى بزرگ هستيم ، اما در برخى ديگر شكوفايى چندانى ديده نمىشود . در ميان نويسندگان‌عرب ، ابن‌مقفع ( 142 ق ) از برجسته‌ترين اديبان است ؛ تا جايى كه او را خالق نثر عرب خوانده‌اند ، اگرچه آثار وى منحصراً كتاب‌هايى است كه از زبان پهلوى به عربى ترجمه شده است . « 2 » بايد يادآور شويم ادبيات عربى پس از دوره فتوحات اسلامى به‌شدت از ادبيات ايرانى متأثر شد ؛ آن‌گونه كه ادباى عرب‌زبان ، هم به لحاظ سبك و شيوه نگارش و هم از نظر محتواى مضامين جديد ، به ادبيات ايرانى و فارسى وامدارند . « 3 » دو . بررسى موضوعى ادبيات اسلامى پس از سير اجمالى در تاريخ ادبيات اسلامى ، اينك به برخى از موضوعات ادبى مىپردازيم : 1 . مقامه‌نويسى : يكى از شيوه‌هاى نويسندگى كه در ادبيات عرب و به تقليد از آن در ادبيات فارسى به‌وجود آمد ، مقامه‌نويسى است . مقامه در اصطلاح به قصه مختصرى گفته مىشود كه شامل مطالب خيالى يا حماسى باشد و نويسنده آن را از زبان شخصيتى فرضى نقل مىكند . مقامه‌نويس بايد از انبوه كلمات براى نوشتن مقامه خود بهره برد و تمام كوشش خود را در زيبايى كلمات و جملات به‌كار گيرد و در استخدام صنايع بديع نيز مبالغه كند . درواقع همين موضوع است كه مقامه‌نويسى را از قصه‌نويسى ( مانند قصه‌هاى هزار و يك شب يا الفرج بعد الشده ) متمايز مىسازد . « 4 » نخستين كسى كه به نوشتن مقامه روى كرد ، ابن‌دُريد ازدى ( 321 ق ) است . پس از او نيز ابن‌فارس رازى و بديع‌الزمان همدانى مقامه‌نويسى كردند . « 5 » مقامات بديع‌الزمان همدانى در

--> ( 1 ) . ذبيح‌الله صفا ، تاريخ ادبيات ايران ، ج 2 ، ص 325 . ( 2 ) . علىاكبر ولايتى ، فرهنگ و تمدن اسلامى ، ص 62 . ( 3 ) . برگرفته از : يعقوب جعفرى ، مسلمانان در بستر تاريخ ، ص 248 . ( 4 ) . همان ، ص 249 . ( 5 ) . عمر رضا كحاله ، الادب العربى ، ص 208 ؛ به نقل از : يعقوب جعفرى ، مسلمانان در بستر تاريخ ، ص 249 .