همه اين تحولات در شكوفايى ادبيات اثرگذار بود و به همين‌رو ادبيات و از سويى همه آرمان‌ها و تفكرات جامعه قالبى جديد يافت . همچنين مضمون شعر دگرگون شد و به‌جاى شعر سياسى و شعر مفاخره ، شعر فلسفى ، شعر صوفىگرانه ، آموزشى و تغزل پر رونق گرديد و شاعران به محسنات بديع و صناعت‌هاى شعرى توجه بيشترى نمودند . « 1 » در اين دوره ، شاعران شيعه بر اثر آزادى نسبى كه با روىكار آمدن عباسيان ايجاد شد ، باورهاى خود را همراه با ستايش اهل‌بيت بيان مىكردند . ازجمله اين افراد مىتوان سعيدحميرى و دعبل را نام برد . « 2 » دوران بنىعباس ( 132 تا 656 هجرى ) شامل عصر بنىطولون و فاطميان در مصر و امويان در اسپانيا و طاهريان ، صفاريان و غزنويان در ايران است ، اوج شكوفايى ادبيات در ميان مسلمانان است و شاعران برجسته‌اى چون ابوتمام بُحترى ، ابن‌رومى ، دعبل ، متنبى ، ابوفراس ، بشاربن برد ، ابوالعتاهيه ، ابوالعلاء معرى ، ابن‌فارض ، شريف رضى ، ابن‌معتز و طغرايى ظهور كردند . در ايران نيز شاعران بزرگ و نام‌آورى مانند رودكى ، دقيقى ، فردوسى ، عنصرى ، منوچهرى ، قطران ، ناصرخسرو ، سنايى ، غزنوى ، خاقانى ، نظامى گنجه‌اى ، عطار و سعدى به عرصه آمدند . « 3 » 3 . از انقراض عباسيان به بعد : پس از حمله مغول به سرزمين‌هاى اسلامى و انقراض عباسيان ، ادبيات نيز همچون ساير علوم به انحطاط گراييد ، اما ديرى نپاييد كه بار ديگر مسلمانان خود را بازيافتند و ادبيات مانند علوم ديگر رونق يافت و زمينه ظهور شاعران و نويسندگان بزرگ فراهم آمد . ادبيات پس از عباسيان و تسلط مغول فراز و فرودهاى بسيارى داشته ؛ آن‌گونه كه در اين دوره گاه با ظهور شاعران و اديبان بسيار توانا روبه‌روييم و گاه نيز با ركود و جمود در ادبيات . در اين دوره ، ادبيات فارسى بر ادبيات عربى در ايران پيشى گرفت كه البته زمينه‌هاى آن از سده‌هاى گذشته فراهم شده بود . عوامل گوناگونى موجب شكوفايى ادبيات فارسى شد كه مهم‌ترين آنها تلاش شاعران و نويسندگان بزرگ فارسى در ماوراءالنهر ، خراسان و سيستان

--> ( 1 ) . يعقوب جعفرى ، مسلمانان در بستر تاريخ ، ص 246 و 247 . ( 2 ) . علىاكبر ولايتى ، فرهنگ و تمدن اسلامى ، ص 61 و 62 . ( 3 ) . يعقوب جعفرى ، مسلمانان در بستر تاريخ ، ص 247 .