اظهار عواطف و احساسات و بيان حب و بغض‌ها بازشد ؛ آن‌گونه كه شاعران بسيارى در هر گروه به عرصه آمدند و بدين‌رو ادبيات غنى و پربارى پديدار شد . « 1 » در زمان بنىاميه ، شعر و شاعرى به‌دلايل سياسى مورد اقبال قرار گرفت . خلفاى بنىاميه شاعران را گرامى مىداشتند تا با شعر ، مردم را به خود جلب كنند و يا با دادن صله و جايزه ، از شر زبان شاعران آسوده باشند . بنىاميه بر آن بودند تا بدين‌رو به مبارزه با اهل‌بيت پيامبر ( ص ) بپردازند ؛ چراكه نيك مىدانستند مردم خلافت را حق اهل‌بيت مىدانند و آنان را غاصب مىشمارند . اما با اين همه ، شاعران زمان بنىاميه با وجود بهره‌مندى از بذل و بخشش‌هاى امويان ، غالباً آن حقايق را آشكارا بيان مىكردند و هم‌چنان در طرفدارى از خاندان پيامبر ( ص ) پايدار مىماندند . يكى از سرايندگان برجسته عصر بنىاميه ، فرزدق است . او با آنكه از بنىاميه پول مىگرفت ، در خفا طرفدار بنىهاشم بود و حتى گاه در نزد خلفاى اموى ارادت خود را نسبت به اهل‌بيت نشان مىداد . مثلًا هنگامى كه هشام بن عبدالملك مناسك حج را به‌جا مىآورد ، امام‌سجاد ( ع ) را در طواف ديد و او را ناشناس گرفته ، هويتش را جويا شد . فرزدق كه آنجا حضور داشت ، بىدرنگ قصيده‌اى مشهور در مدح اهل‌بيت با اين مطلع سرود : - كسى كه تو ناشناس گرفته‌اى ، سراسر مردم حجاز او را مىشناسند . - خانه خدا و مردمى كه در احرام هستند و مردمى كه در احرام نيستند ، او را مىشناسند . « 2 » 2 . عصر عباسيان : با انقراض بنىاميه و روىكار آمدن عباسيان ، تغييراتى بنيادين در جامعه اسلامى روى داد : فضاى سياسى تا حدى گسترش يافت و به‌تدريج ثروت جامعه اسلامى رو به فزونى نهاد و رفاه و آسايش مردم فراهم آمد . عناصر غيرعرب همچون ايرانى ، تركى ، سريانى ، رومى و بربرى در دولت نفوذ كردند و مدنيت آريايى با مدنيت سامى درهم آميخت . همچنين در زمان عباسيان مكتب‌هاى فكرى و گروه‌هاى مذهبى پديد آمد و فضاى مناظره و بحث و جدل فراهم شد و كتاب‌هاى فلسفى نيز از زبان‌هاى ديگر به عربى ترجمه گرديد .

--> ( 1 ) . برگرفته از : يعقوب جعفرى ، مسلمانان در بستر تاريخ ، ص 245 - 243 . ( 2 ) . جرجى زيدان ، تاريخ تمدن اسلام ، ص 514 و 515 .