ابن‌هيثم بصرى ، جيانى قُرطبى و ابوريحان بيرونى از ديگر دانشمندان مسلمان در علم مكانيك‌اند . تحقيقات ابوريحان در به‌دست آوردن وزن مخصوص پنج ماده و كانى ، امروزه آن‌چنان به معيارهاى عصر نزديك است كه موجب تعجب همگان مىباشد . « 1 » يكى از مهم‌ترين دستاوردهاى مسلمانان در حوزه علم مكانيك ، آشنا ساختن اروپا با باروت و سلاح‌هاى آتشين است . پيشينه استفاده از انواع سلاح‌هاى آتشين در جنگ‌ها به‌ويژه هنگام محاصره شهرها ، به سده هشتم هجرى بازمىگردد . ابن‌خلدون در العبر خويش از كاربرد سلاح‌هاى آتشين ياد كرده است ؛ آن هم از انواع ابتدايى توپ‌هاى دستى يا تفنگ‌ها گرفته تا انواع گوناگون از پرتابه‌ها در نبردهاى سلاطين اسلامى آفريقا . « 2 » 4 . فيزيك در مورد فيزيك ، دانشمندان مسلمانان با استفاده از مشاهدات و تجربيات به نتايج مهم و درخشانى رسيدند كه بعدها اروپاييان فيزيك جديد را براساس نظريه‌هاى آنان پى ريختند ؛ چنان كه خود نيز بدين نكته اعتراف دارند . برجسته‌ترين فيزيك‌دان مسلمان ابن‌هيثم ( 430 ق ) نام دارد كه نقش او در فيزيك آسمان و هيئت ، در بحث نور و در علم مناظر و مزايا داراى اهميتى بسزاست . پژوهش‌هاى اين دانشمند بزرگ در فيزيك به‌ويژه فيزيك نجومى و بحث نور و انكسار آن مورد استفاده فيزيك‌دانان غربى قرار گرفت ؛ تا جايى كه آنان خود را در فيزيك مرهون او مىدانند . « 3 » جورج سارتن درباره وى مىگويد : مهم‌ترين كتاب مناظر در قرون قديم و وسطى كتاب المناظر است كه ابن‌هيثم آن را در قاهره تأليف نمود . اين كتاب كه جراردو آن را به لاتين ترجمه كرد ، نه تنها بر نويسندگان قرون وسطى نظير راجر بيكن و ديگران تأثير نهاد ، بلكه دانشمندان متأخر تا زمان كپلر را نيز متأثر نمود . « 4 » يكى ديگر از برجستگان مسلمانان كه در فيزيك كارهاى مهمى انجام داده ، ابوريحان بيرونى است . وى برخى از اصول فيزيك مشايى را كه در اغلب مكاتب فلسفى آن زمان تعليم داده مىشد ، مورد بررسى قرار داد و پاره‌اى از آنها را نيز سخت به نقد كشيد ( ازجمله مسئله حركت و زمان ) . « 5 » دانشمندانى مانند قطب‌الدين شيرازى ، عبدالرحمن خازنى و كمال‌الدين فارسى نيز از ديگر كسانىاند كه در فيزيك آثار و نظرياتى دارند .

--> ( 1 ) . علىاكبر ولايتى ، فرهنگ و تمدن اسلامى ، ص 43 و 44 . ( 2 ) . دانشنامه جهان اسلام ، ج 1 ، ذيل « باروت » ، ص 277 . ( 3 ) . يعقوب جعفرى ، مسلمانان در بستر تاريخ ، ص 192 . ( 4 ) . جورج سارتن ، شش بال : مردان علم در رنسانس ، ص 121 ؛ به نقل از : يعقوب جعفرى ، مسلمانان در بستر تاريخ ، ص 192 . ( 5 ) . سيد حسين نصر ، علم و تمدن در اسلام ، ص 127 .