زهرا اسلامى فرد

61

تاريخ فرهنگ و تمدن اسلام ( فارسي )

آسمان و زمين و خورشيد و ستارگان مورد تشويق قرار گرفته است . « 1 » شكوفايى اين علم در ميان مسلمانان ، پس از ترجمه كتاب زيج شهريارى از ايران ، سدهانت از هند و المجسطى از يونان آغاز شد و از آن پس دانشمندان بزرگى در اين علم درخشيدند و خود به مطالعات مستقل پرداختند . « 2 » نخستين منجم مسلمان ، محمدبن ابراهيم فزارى است كه در دربار عباسيان مشغول به كار شد و كتاب سدهانت ( سند هند ) تأليف براهماگوپتا را به عربى ترجمه كرد . او همچنين چند منظومه در نجوم تأليف نمود . اثر او كه به نام سند هند كبير شناخته شده ، تا زمان مأمون عباسى در قرن سوم ، تنها مبناى علم نجوم اسلامى بوده است . « 3 » ستاره‌شناس ديگرى كه در شناساندن نجوم هندى به مسلمانان سهم بسزايى داشته ، يعقوب‌بن طارق ، يكى از معاصران محمد فزارى است كه در نزد استاد هندى درس خواند و در فن نجوم مهارت يافت . درواقع بيشتر به كوشش اين دو دانشمند مسلمان بود كه نجوم و رياضيات هندى وارد جريان علم اسلامى شد . در نهضت ترجمه آثار خارجى به زبان عربى ، « 4 » كتاب‌هاى اساسى نجوم يونانى در دسترس‌مسلمين قرار گرفت و تا حد زيادى جايگزين كتاب‌هاى هندى و ايرانى رايج در آن زمان‌شد . يكى از كتاب‌هاى مهم نجوم يونانى كتاب المجسطى بطلميوس بود كه چندين‌بار ترجمه‌گرديد . « 5 » ستاره‌شناسان مسلمان بهترين دانسته‌هاى خود را در بخش نظرى و در زمينه داده‌هاى رصدى از طريق ترجمه همين كتاب به‌دست آوردند كه شروح متعددى نيز بر آن نگاشته شد . مطالعه اين كتاب موجب پديد آمدن مكتبى شد كه عمده كار آن رصد ستارگان و تهيه جدول‌هاى نجومى بود كه بدانها زيج گفته مىشود . شمار زيج‌هايى كه در جهان اسلام از قرن

--> ( 1 ) . يعقوب جعفرى ، مسلمانان در بستر تاريخ ، ص 199 . ( 2 ) . همان ، ص 200 . ( 3 ) . سيد حسين نصر ، علم و تمدن در اسلام ، ص 172 . ( 4 ) . نهضت ترجمه در دوره مأمون عباسى روى داد . ( 5 ) . سيد حسين نصر ، علم و تمدن در اسلام ، ص 172 .