درطى چند قرن ، نهال تمدن اسلامى باليد و در عرصه‌هاى گوناگون ، رشدى متناسب و همگون يافت ؛ به‌گونه‌اىكه نه‌تنها جامعه بشرى هم‌عصر خود را متأثر ساخت ، بلكه چراغ روشنى براى غرب و شرق گرديد تا بدين‌رو راه خود را بازشناسند . در اين فصل به‌شكلى گذرا به جلوه‌هايى چند از فرهنگ و تمدن اسلامى خواهيم پرداخت تا تأثير آموزه‌هاى اصيل نبوى و اهل‌بيت مكرم او را دريابيم . طبقه‌بندى علوم طبقه‌بندى علوم اسلامى مبتنى بر سلسله مراتبى است كه قرن‌ها قالب و زمينه دستگاه تعليم و تربيت را در ميان مسلمانان فراهم نموده است . « 1 » مسلمين از سده‌هاى آغازين و بلكه از دهه‌هاى نخست ، با دسته‌بندى معلومات و تأليفات خويش علوم را از يكديگر جدا ساختند و سنت تخصصى و انشعاب در علم را با بنيانى استوار پىافكندند . « 2 » كوشش مسلمانان براى طبقه‌بندى علم ، از قرن سوم هجرى با كار كِندى آغاز شد . يكى از قديمىترين و مؤثرترين طبقه‌بندىها نيز از حكيم ابونصر فارابى است . او كتاب احصاءالعلوم را نوشت كه بعدها به‌دست جرارد كرمونايى به لاتين ترجمه شد . « 3 » طبقه‌بندى

--> ( 1 ) . سيد حسين نصر ، علم و تمدن در اسلام ، ص 45 . ( 2 ) . بنگريد به : محمدرضا حكيمى ، دانش مسلمين ، ص 83 - 81 . ( 3 ) . اين ترجمه در مغرب زمين به Descientiis ، معروف است .