مورخان ، اين مرحله از شرق‌شناسى را - كه چند سده به طول انجاميد و دوران جنگ‌هاى صليبى را نيز دربرگرفت - دوره « ترجمه و نقل » ناميده‌اند كه در آن اروپاييان با عظمت تمدن و فرهنگ اسلام آشنا شدند و به همين‌رو درصدد برآمدند تا به ترجمه و اقتباس بپردازند . آنان پس از مرحله ترجمه و نقل ، به تحقيق در علوم اسلامى ترجمه‌شده و بهره‌ورى علمى از آن پرداختند كه اين مرحله را « دوره تحقيق و تتبع » مىخوانند . « 1 » اما شرق‌شناسى به مفهوم جديد آن - كه تهاجم همه‌جانبه فرهنگى عليه اسلام ، مسلمانان و سرزمين‌هاى شرقى است - برپايه برخى از اسناد تاريخى ، در سال 690 هجرى توسط لوئىنهم ( پس از شكست وى از مسلمانان در جنگ منصوره ) طرح‌ريزى شد كه بعد از او نيز به پيدايش استعمار كلاسيك انجاميد . لوئى نهم كه هفتمين مرحله گسترده جنگ‌هاى صليبى را رهبرى كرد ، پس از شكست نيروهاى صليبى به اين نتيجه رسيد كه براى مقابله با اسلام و مسلمانان بايد شيوه ديگرى درپيش گيرد ؛ چراكه نيك مىدانست با توجه به روحيه ايثار و شهادت‌طلبى مسلمانان ، نمىتوان آنان را با شيوه نظامى شكست داد . به‌دنبال اين تصميم سرّى ، پس از جنگ‌هاى صليبى بود كه پديده شرق‌شناسى به مفهوم گسترده و استعمارى آن ( شامل پژوهش در عقايد ، فرهنگ ، آداب و رسوم ، تمدن و تاريخ اسلام ) به‌دست اروپاييان برنامه‌ريزى شد . جاسوسان اروپايى در لباس بازرگان و جهانگرد و درويش و سفير و ايلچى ، دورترين نقاط سرزمين‌هاى پهناور اسلام را پيمودند و از همه‌جا ، اطلاعات سياسى ، اجتماعى ، فرهنگى ، مذهبى ، تاريخى و جغرافيايى را گرد آوردند كه مجموع آنها بالغ بر صدها جلد كتاب به‌عنوان سفرنامه و يادداشت و خاطره است . « 2 » در پى اين قضايا بود كه در كشورهاى اروپايى ، آموزش زبان عربى و ديگر زبان‌هاى شرقى و اسلامى رسماً داير و رايج شد و بدين‌منظور انجمن‌ها و مؤسسات و كرسىهاى دانشگاهى خاصى پديد آمد .

--> ( 1 ) . همان ، ص 60 . ( 2 ) . محمود نوربخش ، مسافران تاريخ ، ص 213 - 211 .