خاطره زمانى كه كشورهاى اسلامى ، رهبر تمدن و اقتصاد جهان بودند ، به اشكال مختلف زنده مانده است . اصطلاحات فراوان عربى در دريانوردى گواه اين مدعاست ؛ مانند اسامى قايق‌هاى مختلفى چون داو ، دبخى ، قربله ، فلوكه ، شرع‌الميزان ، الحيل ، دارالصناعه ، اميرالبحر و قلفاط و همچنين شكل قايق‌هاى بندقى كه از جمله يادگارهاى شهر بندق است . علاوه بر اين ، مسلمانان روش‌هاى نوين كشاورزى و نحوه آبيارى را به اروپاييان آموختند . گسترش اسلامى سبب شد گياهان بسيارى از جمله درخت خرما ، پرتغال ، برنج ، گندم سياه ، ليمو ، زردآلو و هلو و انواع بسيارى از گل‌ها - همچون گل نيلوفر - به اروپا وارد شود . بىگمان ورود اين همه گياهان و روش‌هاى كشاورزى ، در زندگى اروپايى تأثيرى ژرف نهاد . « 1 » 2 . تأثير علوم عقلى و فلسفه اسلامى بر تمدن غرب اروپاييان در اوايل سده دوازدهم ميلادى با ترجمه آثار ابن‌سينا ، فارابى و غزالى با باورهاى ارسطو آشنا شدند . در حقيقت ، مغرب‌زمين آنچه درباره ارسطو مىداند ، مرهون مسلمانان است و بىشك اروپاييان درنتيجه آشنايى با افكار مسلمانان به فلسفه عشق ورزيدند و به مطالعه آثار فلسفى ارسطو پرداختند . تعليمات ارسطو و ابن‌رشد با هم آميخته بود و روش و باورهاى ابن‌رشد در بين يهود نيز گسترش يافته بود . افزون بر اين ، ديدگاه‌هاى ابن‌سينا نيز در غرب مورد توجه قرار گرفت . يكى از مقولات ابن‌سينايى كه به اروپا منتقل گرديد ، موضوع معقولات بود ؛ يعنى آنچه با عقل قابل درك است . ديگر اينكه وى معتقد بود اساس هر موجود ، جزء تجزيه‌ناپذير بوده و ماده نيز خود اساس تعدد و اختلاف است . برخى از دانشمندان مغرب‌زمين مانند راجر بيكن بر آن بودند فلسفه ارسطو در مغرب‌زمين تأثيرى نداشت كه آن يا به دليل كمياب‌بودن كتب و رسالات او بوده و يا به سبب درك‌ناپذيرى رساله‌هاى وى ، اما با آمدن فلاسفه‌اى مانند ابن‌سينا و ابن‌رشد ، فلسفه ارسطو در معرض درك و معرفت قرار گرفت . « 2 »

--> ( 1 ) . هنرىاستيون لوكاس ، تاريخ تمدن : از كهن‌ترين روزگار تا سدهء ما ، ج 1 ، ص 359 . ( 2 ) . دايرهءالمعارف بزرگ اسلامى ، ج 3 ، ذيل « ابن رشد » ، ج 4 ، ذيل « ابن‌سينا » ؛ به نقل از علىاكبر ولايتى ، فرهنگ و تمدن اسلامى ، ص 119 .