تمدن گسترده اسلامى از راه بازرگانى ، مبادلات فرهنگى ، ترجمه كتاب‌هاى دانشمندان اسلامى و جنگ‌هاى صليبى به اروپا راه يافت و مردم مغرب‌زمين را در مسير تمدن قرار داد . « 1 » بىشك براى آشكار نمودن تأثير تمدن اسلامى بر اروپا بايد دانست پيش از ورود اين تمدن به غرب ، اوضاع زندگى اروپاييان چگونه بوده است . پس از آنكه در سده پنجم ميلادى به سبب استيلاى قبايل بربر ، دولت روم غربى منقرض شد ، در طى قرونى كه مورخان اروپا آن را « قرون وسطى » مىنامند ، بساط علم و حكمت برچيده شد . « 2 » اما در قرن يازدهم و دوازدهم برخى دريافتند كه بايد از اين جهالت بيرون آيند ، از اين‌رو بىدرنگ متوجه مسلمانان شدند كه از هر جهت از آنان برتر بودند . « 3 » دستاوردهاى مسلمانان در اسپانيا ( اندلس ) « 4 » براى فرهنگ اروپاى مسيحى به‌ويژه پس از سده دهم ميلادى ( سوم هجرى ) اهميت بسزايى دارد . پس از فتح اسپانيا در سال 711 ميلادى / 93 هجرى مسلمانان ، اسپانيا را با انديشه و صنعت اسلامى آشنا ساختند . مردم آن سامان چون فرهنگِ برتر اسلامى را پذيرفتند ، از عقب‌ماندگى بيرون آمدند و زندگى آنها به‌سرعت دگرگون شد . شهرهاى كورذووا « 5 » ( قرطبه ) ، تولدو « 6 » ( طليطله ) و گرانادا « 7 » ( غرناطه ) به

--> ( 1 ) . زين‌العابدين قربانى ، علل پيشرفت اسلام و انحطاط مسلمين ، ص 19 . ( 2 ) . محمدعلى فروغى ، سير حكمت در اروپا ، ص 105 . ( 3 ) . گوستاو لوبون ، تمدن اسلام و عرب ، ص 706 . ( 4 ) . اندلس تحريف « اندلوزيا » است كه جنوبىترين ولايت آن مملكت و نخستين ولايتى بود كه عرب به آن راه يافته بود . ( 5 ) . Corzova . ( 6 ) . Toledo . ( 7 ) . Gronada .