اهداف همه فرقه‌هاى متصوفه ، يكى است ؛ چراكه به‌گفته هانرى كربن ، « وجدان دينى اسلام بر حقيقتى فراتاريخى متمركز است » ؛ « 1 » حقيقتى كه از مضمون آيه 171 سوره اعراف نيزبرمىآيد . « 2 » اين آيه بيانگر ميثاقى ازلى بين خداوند و ابناى بشر است كه وجدان مذهبى مسلمانان به‌ويژه عرفا و متصوفه را بيش از هر انديشه ديگرى تحت‌تأثير قرار داده و اين ، آغازِ فهم اينان از جبر و اختيار ، انتخاب و قبول ، قدرت خداوندى و پاسخ و قولِ مبتنى بر عشق و محبت انسانى است . هدف مسلمان عارف ، بازگشت به تجربه روز الست است تا بار ديگر در آخر زمان بتواند در محضر الاهى حضور يابد . « 3 » از نگاه متصوفه ، پيامبر خدا ( ص ) عالىترين نمونه انسان كامل و اولين حلقه زنجير تصوف است . معراج او به آسمان‌ها و بار يافتن به محضر خداوند ، به نمونه و الگوى معنوى عرفا براى قرب الاهى بدل گرديد . بنا بر روايات صوفيانه ، حكمت باطنى و مكنون پيامبر ( ص ) از طريق آن حضرت به پسر عمو و دامادش على بن ابيطالب ( ع ) منتقل گرديد . در روايات آمده است كه ساير اعضاى خانواده و اصحاب آن حضرت نيز از بصيرت عرفانى برخوردار بوده‌اند . از سويى برخى از صحابه پيامبر ( ص ) نيز در زمره اجداد معنوى صوفيان قلمداد شده‌اند ؛ همچون ابوذر غفارى كه بىهيچ اندوخته‌اى ، كاملًا در ملكيت خدا بود و يا سلمان فارسى كه در شمار اهل‌بيت پيامبر ( ص ) قرار گرفت . بعدها معنويت سلمان يكى از مؤلفه‌هاى قطعى تصوف ايرانى و تفكر شيعى قلمداد گرديد . ظهور تمايلات رياضت‌منشانه و زاهدانه در ميان مسلمانان تقريباً پس از شهادت امام‌على ( ع ) و با به‌قدرت رسيدن بنىاميه برجسته‌تر شد . گسترش مستمر قلمرو اسلامى ، افراد پرهيزكار را به اين انديشه فرو برد كه گرايش‌هاى دنيوى حاكمان بنىاميه و رفتار آنان ، بيرون از حد و مرزهاى ايمان و تقواست . اين نظر منفى آنها ، آشكارا احساسات پرهيزكاران را

--> ( 1 ) . هانرى كربن ، تفسير قرآنى عرفانى ، ص 46 . ( 2 ) . « و هنگامى كه خداى تو از پشت نسل آدم ذريه آنها را برگرفت و آنها را بر خود گواه ساخت كه آيا من پروردگار شما نيستم ، همه گفتند بلى . . . . » ( 3 ) . آنه‌مارى شيمل ، ابعاد عرفانى اسلام ، ص 70 .